Serat Wedhatama

Saka Wikisumber
Menyang navigasi Menyang panggolèkan
Darmagandhul saha serat wedhatama.jpg
[ 1 ]

I Pangkur[besut]

1. Mingkar mingkur ing angkara
Akarana karenan mardi siwi
Sinawung resmining kidung
Sinuba sinukarta
Mrih kretarta pakartining ngèlmu luhung
Kang tumrap nèng tanah Jawa
Agama ageming aji

2. Jinejer neng Wédhalama
Mrih tan kemba kembenganing pambudi
Mangka nadyan tuwa pikun
Yen tan mikani rasa
Yekti sepi asepa lir sepah samun
Samangsané pakumpulan
Gonyak-ganyuk nglilingsemi

3. Gugu karsané priyangga
Nora nganggo paparah lamun angling
Lumuh ingaran balilu
Uger guru aleman
Nanging janma ingkang wus waspadèng semu
Sinamun ing samudana
Sasadon ingadu manis

4. Si Pengung nora nglegéwa
Sangsayarda dénira cacariwis
Ngandhar-andhar angendhukur
Kandhané nora kaprah
Saya élok alangka longkangipun
Si Wasis waskitha ngalah
Ngalingi marang si Pingging

[ 2 ]

5. Mangkono ngèlmu kang nyata
Sanyatané mung wèh reseping ati
Bungah ingaranan cubluk
Sukèng tyas yèn dèn-ina
Nora kaya si Punggung anggung gumunggung
Ugungan sadina-dina
Aja mangkono wong urip

6. Uripé sapisan rusak
Nora mulur nalaré ting saluwir
Kadi ta guwa kang sirung
Sinerang ing maruta
Gumarenggeng anggereng anggung gumrunggung
Pindha padhané si Mudha
Prandéné paksa kumaki

7. Kikisané mung sapala
Palayuné ngendelken yayah wibi
Bangkit tur bangsaning luhur
Lah iya ingkang rama
Balik sira sarawungan baé durung
Mring atining tata-krama
Gon-anggon agama suci

8. Socaning jiwangganira
Jer katara lamun pocapan pasthi
Lumuh kasor kudu unggul
Sumengah sosongaran
Yèn mangkono kena ingaran katungkul
Karem ing rèh kaprawiran
Nora énak iku kaki

9. Kekerané ngèlmu Karang
Kakarangan saking bangsaning gaib
Iku boreh paminipun
Tan rumasuk ing jasad
Amung anèng sajabaning daging kulup
Yèn kapengkok pancabaya
Ubayané balenjani

[ 3 ]

10. Marma ing sabisa-bisa
Babasané muriha tyas basuki
Puruitaa kang patut
Lan trap ing angganira
Ana uga angger-ugering kaprabun
Abon-aboning panembah
Kang kambah ing siyang ratri

11. Iku kaki takokena
Marang para sarjana kang martapi
Mring tapaking tepa tulus
Kawawa nahen hawa
Wruhanira mungguh sanyataning ngèlmu
Tan pasthi neng janma wreda
Tuwin mudha sudra kaki

12. Sapantuk wahyuning Allah
Gya dumilah mangulah ngèlmu bangkit
Bangkit mikat rèh mangukut
Kukutaning jiwangga
Yèn mangkono kena sinebut wong sepuh
Liring sepuh sepi hawa
Awas roroning atunggil

13. Tan samar pamoring suksma
Sinuk maya winahya ing asepi
Sinimpen telenging kalbu
Pambukané warana
Tarlèn saking liyep-layaping aluyut
Pindha pesating supena
Sumusup ing rasa jati

14. Sajatiné kang mangkana
Wus kakenan nugrahaning Hyang Widhi
Bali alaming asuwung
Tan karem karaméyan
Ingkang sipat wisésa winisésa wus
Mulih mula-mulanira
Mulane wong anom sami

[ 4 ]

II Sinom[besut]

1. Nulada laku utama
Tumrap ing wong tanah Jawi
Wong agung ing Ngèksiganda
Panembahan Sénapati ;
Kapati amarsudi h
Sudané hawa lan nepsu
Pinesu tapa brata
Tanapi ing siyang ratri |
Amamangun karyénak tyasing sasama

2. Samangsané pasamuwan
Mamangun marta martani
Sinambi ing saben mangsa
Kala-kalaning asepi
Lalana tèki-tèki
Gayuh géyonganing kayun
Kayungyun eninging tyas
Sanityasa pinrihatin
Puguh panggah cegah dhahar lawan néndra

3. Saben méndra saking wisma
Lalana laladan sepi
Ngingsep sepuhing sopana
Mrih pana pranawèng kapti
Tis-tising tyas marsudi
Mardawaning budya tulus
Mesu rèh kasudarman
Nèng tepining jalanidhi
Sruning brata kataman wahyu dyatmika

4. Wikan wengkoning samodra
Kèderen wus dèn-ideri
Kinemat kamot ing driya
Rinegem sagegem dadi
Dumadya angratoni
Nenggih Kangjeng Ratu Kidul |
Dedel gayuh gagana
Umara marek maripih
Sor prabawa lan wong agung Ngèksiganda

[ 5 ]


5. Dahat dénira aminta
Sinupeket pangkat kanthi
Jroning alam palimunan
Ing pasaban saben sepi
Sumanggem anyanggemi
Ing karsa kang wus tinamtu
Pamrihé mung aminta
Supangaté tèki-tèki
Nora kétang teken janggut suku jaja

6. Prajanjiné abipraya
Saturun-turun ing wuri
Mangkono trahing awirya
Yèn amasah mesu budi
Dumadya glis dumugi
Iya ing sakarsanipun
Wong agung Ngèksiganda
Nugrahané praptèng mangkin
Trah-tumerah darahé padha wibawa

7. Ambawani tanah Jawa
Kang padha jumeneng aji
Satriya dibya sumbaga
Tan lyan trahing Sénapati
Pan iku pantes ugi
Tinulad labetanipun
Ing sakuwasanira
Enaké lan jaman mangkin
Sayektiné tan bisa ngepleki kuna

8. Lowung kalamun tinimbang
Aurip tanpa prihatin
Nanging ta ing jaman mangkya
Pra mudha kang dèn-karemi
Manulad nélad Nabi
Nayakèng rat Gusti Rasul
Anggung ginawé umbak
Saben séba mampir masjid
Ngajap-ajap mujijat tibaning drajat

[ 6 ]

9. Anggung anggubel saréngat
Saringané tan den-wruhi
Dalil dalaning ijemak
Kiyasé nora mikani
Katungkul mungkul sami
Béngkrakan mring masjid agung
Kalamun maca kutbah
Lalagoné Dhandhang-Gendhis
Swara arum ngumandang céngkok Palaran

10. Lamun sira paksa nulad
Tuladhaning Kangjeng Nabi
O ngger kadohan panjangkah
Wateké tan betah kaki
Rehne ta sira Jawi
Sathithik baé wus cukup
Aywa guru aleman
Nélad kas ngeblegi pekih
Lamun pengkuh pangangkah yekti karahmat

11. Nanging énak ngupaboga
Rèhné ta tinitah langip
Apa ta suwiteng nata
Tani tanapi agrami
Mangkono mungguh mami
Paduné wong dahat cubluk
Durung wruh cara Arab
Jawaku baé tan ngenting
Parandéné paripeksa mulang putra

12. Saking duk maksih taruna
Sadhéla wus anglakoni
Abérag marang agama
Maguru anggering haji
Sawadiné tyas mami
Banget wediné ing bésuk
Pranatan akir jaman
Tan tutug kaselak ngabdi
Nora kober sembahyang gya tinimbalan

[ 7 ]

13. Marang ingkang asung pangan
Yen kasuwèn den-dukani
Bubrah kawur ing tyasingwang
Lir kiyamat saben ari
Bot Allah apa Gusti
Tambuh-tambuh solahingsun
Lawas-lawas graita
Rèhné ta suta priyayi
Yèn muriha dadi kaum temah nistha

14. Tuwin ketib suragama
Pan ingsun nora winaris
Angur baya ngantepana
Pranatan wajibing urip
Lampahan angluluri
Aluraning pra luluhur
Kuna-kumunanira
Kongsi tumekèng samangkin
Kikisané tan lyan amung ngupaboga

15. Bonggan kang tan mrelokena
Mungguh ugering aurip
Uripé lan tri prakara
Wirya arta tri winasis
Kalamun kongsi sepi
Saka wilangan tetelu
Telas tilasing janma
Aji godhong jati aking
Temah papa papariman ngulandara

16. Kang wus waspada ing patrap
Mangayut ayat winasis
Wasana wosing jiwangga
Melok tanpa aling-aling
Kang ngalingi kalingling
Wenganing rasa tumlawung
Keksi saliring jaman
Angelangut tanpa tepi
Yèku aran tapa tapaking Hyang Suksma

[ 8 ]

17. Mangkono janma utama
Tuman tumanem ing sepi
Ing saben rikala mangsa
Masah amamasuh budi
Lairé anetepi
Ing rèh kasatriyanipun
Susila anor-raga
Wignya mèt tyasing sasami
Yèku aran wong barèk bérag agami

18. Ing jaman mengko pan ora
Arahé para taruni
Yèn antuk tuduh kang nyata
Nora pisan dèn-lakoni
Banjur jujurken kapti
Kakèkné arsa winuruk
Ngandelken gurunira
Pandhitané praja sidik
Tur wus manggon pamucungé mring makripat

III Pucung[besut]

1. Ngèlmu iku
Kalakoné kanthi laku
Lekasé lawan kas
Tegesé kas nyantosani
Setya budya pangekesé dur angkara

2. Angkara gung
Nèng angga anggung gumulung
Gogolonganira
Triloka lekeré kongsi
Yèn dèn-umbar ambabar dadi rubéda

3. Béda lamun
Wus sengsem rèhing asamun
Semuné ngaksama
Sasamané bangsa sisip
Sarwa sarèh saking mardi martotama

[ 9 ]

4. Taman limut
Durgamèng tyas kang wèh limput
Kérem ing karamat
Karana karoban ing sih
Sihing suksma ngebda saardi gengira

5. Yeku patut
Tinulad-tulad tinurut
Sapituduhira
Aja kaya jaman mangkin
Kèh pra mudha mundhi dhiri rapal makna

6. Durung pecus
Kasusu kaselak besus
Amaknani rapal
Kaya sayid weton Mesir
Pendhak-pendhak angendhak gunaning janma

7. Kang kadyèku
Kalebu wong ngaku-aku
Akalé alangka
Elok jawané dèn-mohi
Paksa langkah ngangkah mèt kawruh ing Mekah

8. Nora weruh
Rosing rasa kang rinuruh
Lumeket ing angga
Anggeré padha marsudi
Kana kéné kaanané nora béda

9. Uger lugu
Dénta mrih pralebdèng kalbu
Yen kabul kabuka
Ing drajat kajating urip
Kaya kang wus winahya sekar Srinata

10. Basa ngèlmu
Mupakaté lan panemu
Pasahé lan tapa
Yèn satriya tanah Jawi
Kuna-kuna kang ginilut tri prakara

[ 10 ]

11. Lila lamun
Kélangan nora gegetun
Trima yèn kataman
Sak serik sameng dumadi
Tri legawa nalangsa srah ing Bathara

12. Bathara gung
Inguger graning jajantung
Jenek Hyang Wisésa
Sana pasenetan suci
Nora kaya si Mudha mudhar angkara

13. Nora uwus
Karemé anguwus-uwus
Uwosé tan ana
Mung janjiné muring-muring
Kaya buta buteng betah nganiaya

14. Sakèh luput
Ing angga tansah linimput
Linimpet ing sabda
Narka tan ana udani
Lumuh ala ardané ginawé gada

15. Durung punjul
Kasusu kaselak jujul
Kaseselan hawa
Cupet kapepetan pamrih
Tangeh nedya anggambuh mring Hyang Wisésa

IV Gambuh[besut]

1. Samengko ingsun tutur
Sembah catur supaya lumuntur
Dhihin raga cipta jiwa rasa kaki
Ing kono lamun katemu
Tandha nugrahaning Manon

[ 11 ]

2. Sembah raga puniku
Pakartiné wong amagang laku
Susucine asarana saking warih
Kang wus lumrah limang waktu
Wantu wataking wawaton

3. Ing nguni-uni durung
Sinarawung wulang kang sinerung
Lagi iki bangsa kas ngetokken anggit
Mintokken kawignyanipun
Saréngaté élok-elok

4. Thithik kaya santri Dul
Gajeg kaya santri brai kidul
Sauruté Pacitan pinggir pasisir
Ewon wong kang padha gugu
Anggeré padha nyalemong

5. Kasusu arsa weruh
Cahyaning Hyang kinira yèn karuh
Ngarep-arep urub arsa dèn-kurebi
Tan weruh yèn urip iku
Akale kaliru enggon

6. Yèn ta jaman rumuhun
Tata titi tumrah tumaruntun
Bangsa sréngat tan winor lan laku batin
Dadi nora duwé bingung
Kang padha nembah Hiyang Manon

7. Liré saréngat iku
Kena uga ingaranan laku
Dhingin ajeg kapindhoné a taberi
Pakolihé putraningsun
Nyenyeger badan mrih kaot

8. Wong seger badanipun
Otot daging kulit balung sungsum
Tumrah ing rah mamarah antenging ati
Antenging ati nunungku
Angruwat ruweding batos

[ 12 ]

9. Mangkono mungguh ingsun
Ananging ta saréhning asnafun
Béda-beda panduk panduming dumadi
Sayektine nora jumbuh
Tékad kang padha linakon

10. Nanging ta paksa tutur
Rèhné tuwa tuwasé mung catur
Bok lumuntur lantaraning rèh utami
Sing sapa temen tinemu
Nugraha geming kaprabon

11. Samengko sembah kalbu
Yèn lumintu uga dadi laku
Laku agung kang kagungan narapati
Patitis teteping kawruh
Meruhi marang kang momong

12. Sucine tanpa banyu
Amung nyunyuda ardaning kalbu
Pambukané tata titi ngati-ati
A tetep talatèn atul
Tuladan marang waspaos

13. Mring jatining pandulu
Panduking don dadalan satuhu
Lamun lugu legutaning rèh maligi
Lagehané tumalawung
Wenganing alam kinaot

14. Yèn wus kambah kadyeku
Sarat sarèh saniskarèng laku
Kalakoné saka eneng ening éling
Ilanging rasa tumlawung
Kono adiling Hyang Manon

15. Gagaré ngunggar kayur
Ngayun-ayun mring ayuning kayun
Bangsa anggit yèn ginigit nora dadi
Marma dèn-awas dèn-émut
Mring pamurunging lalakon

[ 13 ]

16. Samengko kang tinutur
Sembah katri kang sayekti katur
Mring Hyang Suksma suksmanen saari-ari
Arahen dipun kacakup
Sembahing jiwa sutengong

17. Sayekti luwih parlu
Ingaranan pupuntoning laku
Kalakuwan kang tumrap bangsaning batin
Sucine lan awas émut
Mring alaming lama amot

18. Ruktiné ngangkah ngukut
Ngiket ngruket triloka kakukut
Jagad agung ginulung lan jagad alit
Den-kandel-kumandel kulup
Mring kelaping alam kono

19. Kelemé mawi limut
Kalamatan jroning alam kanyut
Sanyatané iku kanyataan kaki
Sajatiné yèn tan émut
Sayekti tan bisa amor

20. Pamèté saka luyut
Sarwa sarèh saliring panganyut
Lamun yitna kayitnan kang miyatani
Tarlèn mung pribadinipun
Kang katon tinonton kono

21. Nging aywa salah surup
Kono ana sajatiné urub
Yeku urub pangarep uriping budi
Sumirat-sirat narawung
Kadya kartika katonton

22. Yeku wenganing kalbu
Kabuka ta kang wengku-winengku
Wewengkoné wus kawengku neng sireki
Nging sira uga winengku
Mring kang pindha kartika byor

[ 14 ]

23. Samengko ingsun tutur
Gantya sembah ingkang kaping catur
Sembah rasa karasa wosing dumadi
Dadiné wus tanpa tuduh
Mung kalawan kasing batos

24. Kalamun durung lugu
Aja pisan wani ngaku-aku
Antuk siku kang mangkono iku kaki
Kena uga wenang muluk
Kalamun wus padha melok

25. Meloké ujar iku
Yèn wus ilang sumelanging kalbu
Amung kandel-kumandel marang ing takdir
ku dèn-awas dèn-émut
Den-memet yèn arsa momot

Uga delengen[besut]