Pokok Uji Bahasa Daerah kangge Kelas 1 SMP

Toko Buku GHALIA INDONESIA:
Pusat Perdagangan Senen Blok I Lantai IV No.27,28,29 tel.357382
Toko Buku YUDHISTIRA:
Pusat Perdagangan Senen Blok I Lantai IV No. 16
Cabang-cabang:
JAKARTA : Jl. Pramuka Raya 4 tel. 884814 - 883842 SURABAYA : JI. M.H. Thamrin 55 tel. 69026 BANDUNG : Jl. Cikaso 38, Cicadas tel. 73933 YOGYA : Jl. Bumijo Tengah 744 tel. 4874 SEMARANG : Jl. Kauman Butulan 138 tel. 26230
Saking kumedahing manah kula
Urun-urun nggampilaken piwulang Basa Jawi
Cawe-cawe ngimpun soal kangge Evaluasi
Ingkang sinebat ”POKOK UJI BASA JAWI”.
Purih gampiling para siswa anggenipun samya amemetri
Trampil, baut lan leres anggenipun abasa sastra.
Andadosna kawuningan bilih dhapukan punika
Anamung dhedhasar kangge anggegladhi.
Dhumateng para siswa-siswi ing Pawiyatan Madya
Ingkang jumbuh kaliyan Pandom Kurikulum 1975.
GBPP saha buku cepengan ingkang baken.
Awasta Mardi Basa lan Sastra
Nyinau Basa lan sastra Jawi ugi
Dalasan Basa Jawi Gagrag Anyar lan wulang basa
Awit saking punika dhapukan kaperang dados tigang jilid.
Supados gampil anggenipun samya nyinau
Umpami ta kirang ing prayogi
Lepyan, kekirangan saha kalepatan kula
Ingkang kula suwun namung sih pangaksami.
Pangimpun,
| Atur Saklimah | .............................. | 5 |
| Evaluasi I | .............................. | 9 |
| Evaluasi II | .............................. | 13 |
| Evaluasi III | .............................. | 17 |
| Evaluasi IV | .............................. | 21 |
| Evaluasi V | .............................. | 26 |
| Evaluasi VI | .............................. | 30 |
| Evaluasi VII | .............................. | 35 |
| Evaluasi VIII | .............................. | 39 |
| Evaluasi IX | .............................. | 43 |
| Evaluasi X | .............................. | 47 |
| Pandom Wangsulan | .............................. | 53 |
I. Bunderana a, b, c utawa d sing koanggep bener!
- 1. Kumpulane aksara sing mujudake swara sakecapan diarani:
- a. wanda b. wod c. tembung d. ukara
- a. wanda b. wod c. tembung d. ukara
- 2. Rerangkening wanda kang wis mengku teges genep diarani:
- a. ukara b. tembung c. wod d. wanda
- a. ukara b. tembung c. wod d. wanda
- 3. Piranti kanggo sesrawungan antarane manungsa siji lan sijine diarani:
- a. basa b. ukara c. tembung d. wanda
- a. basa b. ukara c. tembung d. wanda
- 4. Am, an, ang, any diarani ater-ater:
- a. hanuswara b. triswara c. tripurusa d. seselan
- a. hanuswara b. triswara c. tripurusa d. seselan
- 5. Tembung kang durung owah saka asale diarani tembung:
- a. lingga b. wod
- c. wod d. tembung andhahan
- a. lingga b. wod
- 6. Gadhah cacad ingkang salaminipun gesang boten saged mantun:
- a. Anak anung anindita b. Mbindhung api rowang
- c. Ciri wanci lelahi ginawa mati d. Emban cindhe emban siladan
- a. Anak anung anindita b. Mbindhung api rowang
- 7. Ngaku sedulur yen katon sugih.
- a. kadang kadeyan b. kadang katut
- c. kadang konang d. kadang sentana
- a. kadang kadeyan b. kadang katut
- 8. Mbidhung api rowang tegese:
- a. ethok-ethok mbantu nanging sejatine mungsuh
b. tumbak cucukan utawa seneng adu-adu - c. anak kang linuwih prasasat tanpa cacad
d. loma banget nganti uripe kecingkrangan
- a. ethok-ethok mbantu nanging sejatine mungsuh
- 9. Sing diarani ater-ater tripurusa iku:
- a. dak, ko, di b. am, an, ang, any
- c. sa, pa, pi, pari, tar d. ka, kuma, kapi
- a. dak, ko, di b. am, an, ang, any
- 10. Nalika embah rawuh, bapak saweg kemawon badhe mapan sare.
- Ukara iku bisa diowahi nganggo ukara sing katulis nganggo basa ngoko andhap:
[ 10 ]a. Nalika embah teka bapak lagi bae arep mapan sare
- Ukara iku bisa diowahi nganggo ukara sing katulis nganggo basa ngoko andhap:
b. Nalika embah teka bapak lagi bae arep mapan turu
c. Nalika embah rawuh bapak lagi bae arep mapan sare
d. Nalika embah rawuh bapak lagi bae arep mapan turu
11.Pak Mantri ngagem kaca tingal cemeng amargi peningalipun gerah.
Owahana dadi ukara sing katulis nganggo basa ngoko lugu!
a. Pak Mantri ngagem kaca tingal ireng, amarga peningale gerah
b. Pak Mantri nganggo kacamata ireng amarga peningale lara.
c. Pak Mantri.nganggo kacamata ireng amarga mripate lara.
d. Pak Mantri ngagem kacatingal ireng amarga mripate lara.
12. Manut wujude basa bisa kaperang dadi:
a. 2 b. 3 c. 4 d. 5
13. Manut undha usuke basa bisa kaperang dadi:
a. 2 b. 7 c. 8 d. 9
14. Basa krama madya iku wujude campuran antarane:
a. ngoko lan krama inggil b. krama inggil lan krama
c. ngoko lan krama d. ngoko andhap lan ngoko lugu
15. Ukara ing ngisor iki katulis nganggo basa krama madya:
a. O, ngono kuwi ta dadine. Ora ngira aku.
b. Yu, gawa mriki berase niku taktempure.
c. Wonten ing dhusun tokonipun kalebet ageng.
d. Para rawuh, kaparenga lajeng sami jumeneng sawatawis.
16. Ukara ing ngisor iki katulis nganggo basa krama desa:
a. Aku tansah ndherek ngendikane bapak.
b. Aku tansah manut omongane bapak.
c. Kula tansah ndherek ngendikanipun bapak.
d. Dhateng Temanggel tumbas roti mantun.
17. Ukara ing ngisor iki katulis nganggo basa kedhatonan (basa bagongan):
a. Mugi katur dhumateng Bapak Rakhmad Suwarto ing Gondosuli.
b. Kecepengipun gegayuhan kedah. sarana setiyar.
c. Hana ta diyu si Gupala ngaraniya.
d. Manira sun piji ing ngarsa-kita, mboya arsa kita paring duka.
18. Putranipun Pak Pamuji kalih estri sadaya, dipun wastani:
a. kedhana-kedhini b. uger-uger lawang
c. saka panggung d. kembang sepasang
19. Lare tiga jaler sadaya kakang adhi, kawastanan:
[ 11 ]
| a. cukil dulit | b. saramba | |||
| c. gotong mayit | d. julung sungsang |
20. Bocah kang lair nanging durung jangkep sasine diarani bocah:
| a. margana | b. wahana | c. sarimpi | d. jempina |
II. Jodhokna ”A” lan ”B” sing koanggep mathuk! Cukup kotulis aksarane bae!
| KOLEM A | KOLEM B |
| 1. am, an, ang, any | a. dhampit |
| 2. dak, ko, di | b. ngrimbag |
| 3. ma-du-kun | c. tembung lingga |
| 4. an + tulis | d. ater-ater tripurusa |
| 5. tulis | e. ater-ater hanuswara |
| 6. esthining-manah | f. sedulur tunggal welad |
| 7. kasengsem | g. seselan |
| 8. wewengkon | h. niat utawa kekarepan |
| 9. lanang-wadon-lanang | i. wanda |
| 10. lima lanang kabeh | j. kadang Kadeyan |
| 11. Pamadyaning Pandhawa | k. kaladan |
| 12. kembar lanang wadon | l. sanak sedulur |
| 13. V el, V er, V um, V in | m. R. Janaka |
| 14. tunggal bapa biyung | n. R. Sadewa |
| 15. kadang sentana | o. Pandhawa |
| p. Sendhang kapit pancuran | |
| q. Pancuran kapit sendhang | |
| r. gondhang kasih | |
| s. kepranan utawa kepencut |
III. Titik-titik ing ngisor iki isenana!
Tuladha: nulisi = an + tulis + i.
Rimbagen kaya tuladha kasebut ndhuwur!
| 1. penggesangan | = .......... | 6. padintenan | = .......... |
| 2. mangsulaken | = .......... | 7. polatan | = .......... |
| 3. dibutuhake | = .......... | 8. kalungguhan | = .......... |
| 4. mitulungi | = .......... | 9. cinancang | = .......... |
| 5. kabetahanipun | = .......... | 10. gumantung | = .......... |
- Terangna bedane tembung wod lan tembung lingga! Wenehana tuladhane nyiji!
- Ngrimbag yaiku!
- Terangna tegese mbindhung api rowang!
- Owahana nganggo basa ngoko andhap!
“Kula cocok pak, ngendikanipun bapak punika” - Ukara no. 4 iku owahana nganggo basa ngoko lugu!
- Ukara no. 4 iku owahana nganggo basa krama inggil!
- Terangna tegese tawang gantungan!
- Terangna tegese bocah julung kembang!
- Perkara sepele dadi gedhe lan mbebayani. Diparibasakake apa?
- Sebutna seselan kang tinemu ing Basa Jawa! (4).
V. Nulis Jawa
Tulisen nganggo aksara Jawa!
|
1. Harya Panangsang |
6. Temanggung |
I. Bunderana a, b, c utawa d sing koanggep bener!
- Tembung siji sing diwaca kaping pindho kabeh tembunge utawa mung sawanda, diarani tembung:
- lingga
- rangkep
- camboran
- andhahan
- Bengek-bengek, manut wujude kagolong tembung:
- dwilingga
- dwipurwa
- dwiwasana
- dwilingga salin swara
- ”Pangapunten” manut wujude kagolong tembung:
- andhahan
- lingga
- rangkep
- camboran
- Cekakak lan celili kagolong tembung rangkep:
- dwiwasana
- dwipurwa
- dwilingga
- wilingga salin swara
- "Sasampunipun” bisa karimbag dadi:
- sa-sampun-ipun
- asampun-ipun
- sa-sam-pun-ipun
- sa-sampuni-pun
- Purwadi ndhaftaraken wonten kalih panggenan. Ukara iki kadadeyan saka:
- 5 wanda
- 14 wanda
- 39 wanda
- 1 wanda
- Tuladhane tembung saroja umpamane:
- dawa cendhak
- andhap asor
- wira-wiri
- arga = gunung = ardi = meru
- Rinten ndalu mboten kendhat anggenipun nyenyuwun nugrahaning pangeran. Nyenyuwun kagolong tembung:
- dwilingga
- dwipurwa
- dwiwasana
- kabeh jawaban bener
- Emban cindhe emban siladan tegese:
- adil
- ora adil
- tulung menthung
- ora ngira
- Wong tuwa kang tansah nyekarep pepenginane anak nanging tansah ora kendhat aweh pitutur. [ 14 ]
a. ing ngarsa sung tuladha b. ing madya mangun karsa c. tut wuri handayani d. suci tata ngesti tunggal
11. Tetulung marang sapadane sing tanpa pamrih:a. tulung menthung b. njunjung ngentebage c. sepi ing pamrih rame ing gawe d. keplok ora tombok
12. Aja kandha yen ora saguh utawa ora bisa................ lakonana dhisik!a. kebat kliwat b. ing ngarsa sung tuladha c. sepi ing pamrih rame ing gawe d. kalah cacak menang cacak
13. Ukara ing ngisor iki katulis nganggo basa ngoko andhap:- Bapak sakit padharan, dhahare kedah sarwa alus.
- Bapak gerah padharan, dhahare kudu sarwi alus.
- Bapak gerah padharan, dhahare kedah sarwi alus.
- Bapak lara weteng, mangane kudu sarwa alus.
14. Ukara no. 13 d iku katulis nganggo basa:a. krama madya b. wredha krama c. ngoko lugu d. ngoko andhap
15. Ukara no. 13 b iku katulis’ nganggo basa:a. krama madya b. wredha krama c. ngoko lugu d. ngoko andhap
16. Ukara nugrahaning Pangeran ingkang murbeng dumadi. Katulis nganggo basa:a. basa kawi b. krama inggil c. basa rinengga d. basa kedhatonan
17. Kang nggawa aksara Jawa menyang Nusantara yaiku:a. Kamandaka b. Ajisaka c. Empu Wijaya d. Empu Prapanca
18. "Wignya” iku tandha sesigag kanggo aksara:a. ha b. nga c. ra d. na
19. Rerangken dasanama ing ngisor iki sing bener mung siji, tuduhna!
a. anak = putra = sudarma = sunu.
b. anak = siwi = atmaja = atma = palupi.
c. anak = suta = yoga = siwi = retna.
d. anak = tanaya = yoga = siwi = sunu.
20. Dasanama ing ngisor iki ana sing salah tuduhna:
a. gunung = arga = ardi = bukita = meru.
b. gunung = meru = redi = ancala = giri. [ 15 ]c. gunung = giri = harga = prabata = hardid. gunung = dahana = arga = redi = wukir
II. Jodhokna "A” lan ”B” sing koanggep cocok!
KOLEM A
1. sesambat
2. gojag-gajeg
3. pendadaran
4. cenganguk
5. katula-tula katali
6. nyolong pethek
7. duga prayoga
8. prapteng
9. cecak
10. taling tarung
11. Ajisaka
12. dewa-dewi
13. nugraha
14. taberi
15. subasita
KOLEM B
a. tambung garba utawa sandhi
b. tandha swara ”O”
c. cilaka terus-terusan
d. dwipurwa
e. dwilingga salin swara
f. dwiwasana
g. wanda
h. ora ngira
i. tambung andhahan
j. tembung saroja
k. ganjaran
l. sigeg “nga”
m. sigeg ”ra”
n. tandha swara’”e”
0. tlaten
p. dawa tangane
q. sopan santun
r. aksara Jawa
s. Yogyaswara
III. Titik-titik ing ngisor iki isenana supaya dadi tembung saroja!1. kadang..............
2. ............. kadang
3. duga................
4. angkara.............
5. papa................
6. lara................
7. teguh...............
8. ...............rukun
9. ..............surung
10. iguh...............
IV. Garbanen!Tuladha: prapténg = prapta + ing
[ 16 ]1. narpati = ........
2. jayeng = .........
6. prameswari = .....
7. kapindra = .......
3. yeku = .............
4. narendra = .........
5. murbeng = ..........
8. lagyantuk = ........
9. sarwendah = ........
10. jalwestri = ........
Jawaben!- Terangna tegese tembung saroja!
- Terangna tegese tembung garba utawa sandhi!
- Terangna tegese tembung yogyaswara! Wenehana tuladhane. (4)
- Terangna tegese tembung dwilingga salinswara!
- Terangna bedane tembung dwipurwa lan ‘tembung dwiwasana!
V. Nulis Jawa
Tulisen nganggo aksara Jawa!
a. sing sapa salah seleh
b. ing ngarsa sung tuladha
c. sapa bener dadi tetenger
d. ana catur mungkur
e. catur wanara rukem [ 17 ]EVALUASI IIII. Bunderana a, b, c utawa d sing koanggep bener!
1. Tembung lingga kang oleh ater-ater hanuswara nanging tanpa penambang diarani tembung:
a. tanduk kriya wantah b. tanduk ke kriya c. tanduk i kriya d. tanggap tripurusa
2. "mulang” manut wujude diarani tembung:
a. tanduk kriya wantah b. tanduk ke kriya c. tanduk i kriya d. tanggap tripurusa
3. Purwadi kapilih dados ketua kelas. Kapilih kagolong tembung:
a. tanggap ka b. tanggap na c. tanggap tarung d. tanggap tripurusa
4. “dipun pilihaken” = tembung:
- tanggap pratama purusa kriya wantah
- tanggap madyama purusa kriya wantah
- tanggap utama purusa kriya wantah
- tanggap na kriya wantah
5. “ditukokake” bisa karimbag dadi:
a. di + tuku + ake b. di + tukok + ake c. di + tukon + ake d. di + tuku + ake
6. "kombul” nduweni dasanama:
a. diuculake b. dikabur c. diunggahake d. kawenthar
7. ”mubra-mubru” iku tegese:
a. boros b. tanpa guna c. sarwa cumpen d. turah-turah
8. Andi punika lare ingkang ............... pramila kajen keringan lan dipun tresnani kanca-kancanipun.
a. andhap asor b. praadhah c. ugungan d. angkuh lan kumalungkung
9. Tono punika lare ............... seneng damel paeka murih sengsaranipun tiyang sanes.
[ 18 ]a.cugetan b.kumalungkung c.drengki d. jail10. Kapara-kepere, tegese:
a. adil b. didum-dum c. dipantha-pantha d. ora adil
11. Dhik, dhik bapake punapa sampun kondur? Ukara iku katulis
nganggo basa:
a. krama madya b. krama
¢. ngoko andhap d. kramantara
12. Sawang-sinawang Jan tabok-tinabok kagolong tembung:
a. tanggap na b. tanggap tarung
c. tanggap tripurusa d. tanggap ka
13. Sakabehing tembung lingga sing oleh seselan in (V in) diarani:
a. tanggap ka b. tanggap na
c. tanggap tarung d. tanggap tripurusa
14. Ater-ater “di” ing tembung tanggap, diarani:
a. purwa purusa
b. madyana purusa
c. pratama purusa
d. utama purusa
15. Kersane ibu aku didhawuhi sekolah ing SMP REMAJA Para-
kan. a. ukara pitakon b. ukara pakon
c. ukara andhahan lugu d. ukara tanduk (aktif)
16. Andang nggambar styller godhong suruh. Manut lungguhing
bung, Andang diarani:
a. lesan b. jejer c. wasesa d. katrangan
17. Semangat bebahuning negari. nyumbang titir.” Bisa diowahi
dadi ukara tanggap:
a. Titir disumbang bebahuning negari kanthi semangat.
b. Titir kasumbang semangat babahuning negari.
c. Semangating titir kasumbang bebahuning negari.
d. Bebahuning negari nyumbang titir kanthi semangat.
18. Watak kang seneng ngendelake gedhene, kekuatane lan kepin-
terane diarani watak sing:
a, adigang adigung adiguna b. adigung adigang adiguna
c. adiguna adigang adigung d. adigung diguna adigang
19. Tembung loro sing karangkep dadi siji diarani tembung:
a, rangkep b. camboran c. wancahan d. andhahan
20. Kerata basa lan Sandhi garban bisa digolongake:
a. camboran tunggal b. camboran tugel
c. camboran wutuh d. camboran wudar
POKOK UJI BAHASA DAERAH 1 [ 19 ]II. Jodhokna kolem ”A” lan "B” sing koanggep cocok!
KOLEM A
1. dados murid SMP
2. ingkang andum amara
3. Andang ngaturake layang
4. layange wis ditapakasmani
5. putra Madukara
6. Purwadi lan Atik Wahyuni
7. katampi
8. ingimbu
9. oyak-ingoyak
10. suru bebek lan jakanantang
11. kuping = kaku njepiping
12. Anoman malumpat sampun
13. am + bali + ake
14. murid-murid
15. lembah manah
KOLEM B
a. ukara tanggap
b. para ing wacan Mardi Basa
c. sesirah wacan Mardi Basa wul. II
d. tanggap na
e. tanggap na
f. tanggap tripurusa
g. tanduk kriya wantah
h. Gusti Allah
i. tanggap tarung
j. ukara tanduk
k. tanduk ke kriya
l. R. Wisanggeni
m. dwilingga
n. camboran_tunggal
o. dwilingga salinswara
p. yogyaswara
q. tembung saroja
r. kerata basa
s. baliswara
III. Titik- titik ing ngisor iki isenana!
- Tembung.................iku wujude tembung lingga kang oleh ater-ater tripurusa, seselan in, utawa ater-ater ka.
- Tuladhané tembung...........upamane katulis, katetepake lan kawisuda.
- Mbakyu Rubiyah punika lare ingkang..................... senajan boten gadhah nanging seneng weweh.
- Sakalangkung premati kangge nggayuh kasampurnaning gesang. Premati ateges.................................................................
- Tembung ingulu bisa karimbag dadi....................................
- Jenengpara tegese....................................................
- Tembung loro utawa luwih sing karangkep dadi siji diarani tembung....
- Tandur = nata karo mundur. Iku tuladhane kerata basa utawa........... [ 20 ]
- Siji dicekak ji, bapak diundang pak. Nyekak tembung kang kaya mangkono iku diarani ..................
- Camboran kanthi rerangken kang nyimpang saka Determinatif diarani ............., tuladhane Panduputra, Mahasiswa, Saptakrida lan sakpiturute
Pitakon-pitakon ing ngisor iki wangsulana!- Owahana supaya dadi ukara tanggap (pasif)!.
- a. Aku arep ndherekake simbah menyang Solo.
- b. Pak guru mriksani gambaranku karo ngendika: ”Andi, gambarmu apik.”
- Udhalen manut ayahaning tembung!
- a. Paman nandur kembang ing pot.
- b. Andung ditimbali bu guru menyang kantor guru.
- Terangna tegese tembung tanduk lan sebutan warna-warnane tembung tanduk !
- Apa sebabe “ingombe” diarani tambung tanggap na?
- Wenehana tuladhane jarwadhosok! (5)
- Terangna tegese baliswara. Wenehana tuladhane siji bae kang awujud ukara.
- Sebutna apa bae sing klebu ing tanggap tripurusa?
- Sebutna apa bae sing klebu ing tanggap tripurusa?
- Terangna tegese tembung camboran!
- Terangna bedane tembung camboran tunggal lan canboran wudar! Wenehana tuladhane! (2)
V. Nulis Jawa- Tulisen nganggo aksara Jawa!
- Suci tata naga tunggil.
- Suharti karo Mukadi tuku kuwih cara.
- Rikala dina Rebo Legi Tono tuku wedhus.
- Anang sinau maca Arab.
- Adhine Subali lara weteng. [ 21 ]EVALUASI IV
I. Bunderana a, b, c utawa d sing koanggep bener!- Saben tanggal 21 April murid-murid padha mengeti dina Ibu
Kartini. Pengetan =
- kadaluwarsa
- tanggap warsa
- sapta kukila warsa
- warsa enggal
- Narendra ing Mahespati ajejuluk sang Maha Prabu:
- Matswapati
- Arjuna Sasra Bahu
- Duryudana
- alyopati
- Swarane rame banget. Bisa dicandra:
- kaya gabah den interi
- kaya mbelah-belaha bumi
- pindha sasra cantuka warsa
- kakehan gludhug kurang udan
- Candrane wong nginum kaping pitu unine:
- sapta guna wiweka
- sapta sura panggah
- sapta kukila warsa
- sapta sacara-cara
- Tembung ”sinudharsana” ateges:
- dipahargya
- tinuladha
- diwisuda
- diumumake
- Ibu Kartini iku wanita kang utama. Dasanamane wanita yaiku:
- siwi
- rini
- kusuma
- padma
- Udan tangis lan lunyu ilate kagolong tuladha tembung:
- saroja
- yogyaswara
- entar
- garba
- Susila iku bocah..................., babar pisan ora tau nesu.
- lendhep dengkule
- pingget atine
- lobok atine
- lunyu atine
- Sing padha rondha padha dolanan halma kena kanggo:
- metani lupute wong
- latihan sabar
- cegak lek
- ngabangake kuping
- Ingkang ......... dhusun Danukusuman punika Ki Ageng
Danukusuma.
- damel
- miwiti
- cikal bakal
- wiwitan
- a. pembayuning b. panenggake
- c. pamadyaning d. warujuning
12.Tembung pangageng bisa karimbag dadi:
- a. pang + ageng b. pa + V ng + ageng
- c. pa + ageng d. pa + ngageng
13. Tembung pambajeng bisa karimbag dadi:
- a. pa + mbajeng. b. pam + bajeng
- c. pa + Vm + bajeng d. pam-ba-jeng
14. Tembung lingga kang oleh ater-ater sa, pa, pi, pra, ka, pari lan sakpiturute diarani:
- a. lingga andhahan
- b. tanduk kriyawantah
- c. camboran
- d. wancahan
15. Bocah-bocah padha seneng ngrungokake crita Bratayuda. Manut lungguhing tembung, ngrungokake =
- a. wasesa b. jejer c. katrangan d. lesan
16. Ukara no. 15 kagolong ukara:
- a.tanggap b. tanduk
- c. kabeh jawaban bener d.kabeh jawaban salah
17. Puisi kang tinemu ing basa Jawa diarani:
- a. pantun b. parikan c. guritan d. purwakanthi
18. Keris pulanggeni ‘tinemu ing basa Jawa diarani:
- a. R. Janaka b. Prabu Kresna c. Prabu Karno d. R Abimanyu
19. Soal no. 18 c iku narendra ing negara:
- a. Ngawangga b. Mandura
- c. Dwarawati d. Wirata
20. Kalenggahane keprabon ing Malawapati kaasta dening Prabu Anglingdarma.
- Ukara kasebut bisa diowahi.dadi tkara aktif:
- a. Prabu Anglingdarma ngasta kalenggahane keprabon ing Ma-
lawapati
- b. Prabu Anglingdarma nglenggahi keprabon ing Malawapati
- c. Prabu Anglingdarma ngasta kalenggahan ing keprabon Malawapati
- d. Kalenggahane keprabon ing Malawapati diasta dening Prabu Anglingdarma
22 POKOK UJI BAHASA DAERAH 1 [ 23 ]II. Jodhokna ”A” lan ”B” sing koanggep bener!KOLEM A
1. dadi kembang lambe
2. kajunjung
3. aksara mandhaswara ”ya”
4. hanuswara + linga + i
5. lingga + V in
6. sikil meja
7. paripurna
8. Pembayune Kurawa
9. Panenggak Pendhawa
10. Soekarno putra
11. raseksa-raseksi
12. ngimbu tape
13. Denawa kang hambeg utama
14. darma bakti
15. kasinungan
KOLEM B
a. pengkal
b. rampung
c. Prabu Suyudana
d. Tanggap na
e. tanggap tripurusa
f. lelabuhan
g. kadunungan
h. R. Bratasena
i. Camboran wudhar
j. rura basa
k. tanduk i kriya
l. tanggap i kriya
m. tanggap ka
n. Dwilingga salinswara
o. tembung entar
p. Kombakarna
q. Dasamuka
r. baliswara
s. Paribasan
III. Titik-titik ing ngisor iki isenana!
- Tembung sinudarsana bisa karimbag dadi...............................
- Manut pangrimbage tembung kasebut no. 1 diarani tembung..............
- Dene tegese sinudarsana..............................................
- Tembung tinulad sinudarsana. Manut pangrakite diarani tembung........
- Sing ngati-ati lho! panggedhemu kae.................., bisa-bisa kowe dipecat.
- R. Munasir iku senengane ............. wong liya, nanging ora sumurup marang lupute dhewe.
- Rembuge Kiswo iku aja banget digugu amarga dheweke wis kawentar......
- Prabu Sri Bathara Kresna iku.............watak kang waskita lan sekti mandraguna. [ 24 ]9. Tuladhane tembung ..........umpamane ”salami-laminipun”.
10. Mardi Basa iku buku basa Jawa anggitane...............lan Mugiono BA.
IV. Wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor iki!
1. Saben tanggal pira bangsa Indonesia mengeti dina Ibu Kartini?
2. Apa wajibe bangsa Indonesia marang lelabuhane Ibu Kartini?
3. "Ibu Kartini arsa njunjung martabating kaum wanita”. Ukara iki dadekna tanggap!
4. Ukara kasebut no. 3 iku dadekna ukara kang mene surasa pitakon!
5. Ukara kasebut no. 3 iku tuduhna endi jejer, -wasesa lan lesane!
6. Gaweya pitakonan kang wangsulane kaya ing ngisor iki:- a. Titihane bapak kae Yamaha dudu Honda.
- b. Wis kira-kira sepuluh dina Mukadi ora tau mlebu sekolah.
7. Terangna tegese kalawarti!
8. Kalawarti ing ngisor iki edhisi. kutha ngendi?
- a. Mekarsari b. Parikesit.
9. Sebutna siji -bae salah sawijine kalawarti edisi:
- a. Surabaya b. Jakarta.
10. Terangna tegese tembung plutan! Wenehana tuladhane 2, (loro) bae!
V. Nulis Jawa
a. Tulisen nganggo aksara Jawa!
1. Arya Penangsang gugur dening Danang Sutawijaya.
2. Prabu Karna perang mungsuh sang Premadi.
3. Dasamuka iku narendra ing Ngalengka Diraja.
4. Pergiwa karo Pergiwati padha ngupadi sudarma.
5. Perang brubuh iku perang kang soroh amuk.
Salinana nganggo aksara Latin!
1. ꧋ꦥꦫꦥꦿꦩꦸꦏꦥꦝꦏꦺꦩꦃꦲꦶꦁꦕꦶꦧꦸꦧꦸꦂ꧉
24 POKOK UJI BAHASA DAERAH 1 [ 25 ]2. ꧋ꦏꦏꦶꦤꦶꦤꦶꦥꦝꦱꦼꦤꦼꦁꦝꦲꦂꦧꦿꦸꦠꦸ꧉
3. ꧋ꦲꦧꦶꦩꦚꦸꦱꦠꦿꦶꦪꦲꦶꦁꦥ꧀ꦭꦁꦏꦮꦠꦶ꧉
4. ꧋ꦱ꧀ꦮꦶꦮꦶꦤꦺꦒꦫꦸꦝꦲꦶꦏꦸꦥꦸꦠꦸꦁ꧉
5. ꧋ꦩꦁꦒꦭꦪꦸꦝꦤꦺꦭꦸꦕꦸꦠꦸꦂꦭꦸꦮꦼꦱ꧀꧉
[ 26 ]POKOK UJI BAHASA DAERAH 1 25
EVALUASI VI. Bunderana a, b, c utawa d sing koanggep bener!
- Nyumerepi lan mireng pisambatipun para prajurit ingkang sami tiwas kenginging............... manahipun R. Abimanyu kados dipun_ iris-iris.
- padamelan
- sinau damel
- andum damel
- dedamel
- R. Abimanyu iku satriya ing ...........
- Pancawati
- Dwarawati
- Plangkawati
- Jodhipati
- Ing perang Baratayudha R. Abimanyu gugur kinrocok ing jemparing kanti tatu:
- anteng kitiran
- arang kranjang
- udan mimis
- biru erem
- Tembung anteng kitiran lan arang kranjang iku tuladha ukara kang ngemu surasa:
- pralambang
- bebasan
- panyandra
- sanepa
- Pungkasane gugur ing madyaning palagan ana ing tangane:
- Prabu Karna
- Resi Bhisma
- R. Jayadrata
- Resi Durna
- Cariyos Bratayuda ingkang nggancaraken cariyos Abimanyu gugur punika, kaprah dipun wastani:
- ranjapan
- tawur
- jabelan
- suluhan
- Tembung madyaning palagan uga diarani:
- lekas perang
- tengahing paprangan
- bubar perang
- nantang perang
- Anggenipun nagih wangsul nglenthung mboten:
- angsal damel
- medamel
- nyambut damel
- sinau damel
- Kesed punika dipundamel saking sepet. [ 27 ]
- a. ukara tanggap b.ukara tanduk c. kabeh bener d. kabeh luput
- a. nganti b. paling c. banget d. bola-bali
- a. Tinggal glanggang colong playu.
- b. Mbidhung api rowang.
- c. Nggegalak racak nenangi kremi.
- d. Tinggal kokoh.
- a. dahwen ati open b. tulung menthung
- c. nucuk ngiberake d. melik nggendhong lali
- a. lelana b. mider-mider
- c. njajah desa milang kori d. cangkrama
- a. Layange wis digawa aku. b. Layange aku sing wis nggawa.
- c. Layange aku sing nggawa. d. Aku wis nggawa layange.
- a. Solo b. Yogyakarta c. Semarang d. Surabaya
- a. jejer b. wasesa c. lesan d. Kabeh salah
- a. Diculke sirahe, digendholi buntute.
- b. Swarga nunut, neraka katut.
- c. Ameng-ameng nyawa.
- d. Obah ngarep kobet mburi.
- a. Kaya endhog kecepit | watu. b. Ngidak geni blubukan
- c. Ameng-ameng nyawa. d. Ancik- ancik pucuking eri.
- Tuduhna! :
- a. Kutuk marani sunduk. b. Ngidak geni blubukan.
- c. Nguthik-uthik macan turu. d. Gajah ngidak rapah.
- a. raja kaya b. raja brana c. raja werdi d. raja mala
[ 28 ]II. Jodhokna ”A” lan ”B” sing kok anggep mathuk!POKOK UJI BAHASA DAERAH 1 27
KOLEM A
1. Jarikan tembang
2. Mijil lan Kinanthi
3. 12 u, 6a, 8i, 12a
4. pupuh
5. cacahing wanda ing tembang
6. Tibaning swara saben gatra
7. jlagra
8. pradhangga
9. waranggana
10. dangu
11. 7 u, 10 u, 12 i, 8 u, 8 o
12. jamuran
13. Ana catur mungkur
14. wedang = gawe kadang
15. sepet = a. rasa b. tepes
KOLEM B
a. penabuh gamelan
b. kembang aren
c. guru wilangan
d. guru gatra
e. tembang macapat
f. pada
g. homonim
h. guru lagu
i. Pocung
j. tukang gawe reca
k. paribasan
l. swarawati
m. dasanama
n. cakepan
o. tukang kayu
p. jarwadhosok
q. kembang jambu
r. tembang dolanan
s. Gambuh
IV. Gatekna tembang ing ngisor iki:Salokane geni tan tedhas ing banyu
Yen murub muntab kang siji
Tanggapana manis arum
temah sirep dadi aris
wurung dadine padudonWacan kang awujud pethikan tembang ing ndhuwur iku wacanen batin, nuli titik-titik ing ngisor iki isenana!
- Manut pathokan guru wilangan lan guru lagune pethikan ing ndhuwur iku tembang................................................................
- Kadadeyan saka ......... pupuh.
- Saben sapupuh ana ............... gatra.
- Gatra I kadhapuk saka ............... guru wilangan.
- Dhong-dhinge gatra ka II yaiku ......................................
- Guru wilangan lan guru lagune gatra no. V yaiku .....................
- Pathokan guru wilangan lan guru lagune tembang kasebut yaiku......... [ 29 ]8. Tibaning swara saben larikan tembang diarani.........
9. Cacahing wanda ing tembang macapat diarani.................
10. Tulisen guru lagu lan guru wilangane tembang Gambuh.
Jawab:.............................
V. Pitakon-pitakon ing ngisor iki wangsulana!
1. Tembang macapat ana warna 11. Sebutna!
2. Tembang macapat sing paling akeh gatrane iku tembang apa?
3. Tembang macapat sing gatrane paling sithik iku tembang apa?
4. Tulisen cakepane tembang Gambuh lan Mijil sing koapali, sapupuh bae!
5. Kajaba tembang macapat isih ana tembang jawa liyane sebutna! Lan wenehana tuladhane (2)!
Gaweya paribasan utawa bebasan nganggo tembung kang dikurung sing ateges:
1. Nututi barang sepele, kelangan barang sih luwih perlu. (uceng)
2. Njarag marang bebaya (gajah).
3. Wong kang kakehan ngelmu malah bisa kaya wong ora genep (kebak).
4. Duwe panjangka kang ora jumbuh karo kaanane (cagak).
5. Kelangan matumpa-tumpa (kebo).
VI. Nulis Jawa:
Salinen nganggo aksara Latin!
1. ꧋ꦥꦿꦧꦸꦲꦁꦭꦶꦁꦢꦂꦩꦫꦠꦸꦲꦶꦩꦭꦮꦥꦠꦶ꧉
2. ꧋ꦥꦼꦥꦠꦶꦲꦶꦁꦥꦿꦶꦁꦱꦼꦝꦥꦸꦂ꧉
3. ꧋ꦧꦛꦫꦧꦿꦃꦩꦝꦺꦮꦲꦶꦁꦏꦃꦲꦾꦁꦔꦤ꧀꧉
4. ꧋ꦏꦢꦾꦮꦼꦂꦝꦸꦲꦁꦒꦱꦂꦱꦿ꧉
5. ꧋ꦱꦶꦂꦤꦲꦶꦭꦁꦏꦽꦠꦤꦶꦁꦧꦸꦩꦶ꧉
[ 30 ]POKOK UJI BAHASA DAERAH 1 29
EVALUASI VII. Bunderan a, b, c utawa d sing. koanggep bener!
- ..................Bratayuda punika misuwur sanget.
- adongeng
- cariyos
- babad
- sejarah
- Saking rukune nganti dipindhakake kaya:
- banyu karo lenga
- merak kasimpir
- mimi lan mintuna
- jambe sinigar
- Pundhake:
- nggendhewa pinentang
- ngolan-olan
- nraju mas
- nyengkir gadhing
- Dupi uninga bilih R. Abimanyu gugur ing rananggana, R. Gathutkaca lajeng ngamuk dateng para kurawa, ingkang candranipun:
- kaya gabah den interi
- bisa mutungna wesi gligen
- wani ndilat wesi abang
- kaya bantheng ketaton
- Pak Tjipto Adi iku isih timur, dedege pideksa dhasar rambute:
- nela cendhani
- micis wutah
- memak ngembang bakung
- tumenggung tawang.
- Panyandra papat ing ngisor. iki ana siji sing ora kena dienggo nyandra mripat:
- blalak-blalak bawang sebungkul
- angidhit ndamar kanginan
- kocak lindri-lindri
- tumengeng tawang
- Ukara panyandra ing ngisor iki kanggo nyandra wong nesu:
- imba tepung lir kupu tarung
- tri kawula busana
- kaya ketiban ndaru
- kala menjing munggah medhun
- a. kaya tuma kathok b. kaya bidho angrem
- c. kaya asu manak d. jambe sinigar
9. Cahyane nglayung kaya:
- a. sikatan nyamber walang b. kapuk diwusoni
- c. rembulan karahinan d. jambe sinigar
10. Candrane wong nginum kaping 6 (nem):
- a. sad guna wiweka b. sapta kukila warsa
- c. hasta sacara-cara d. nawa gra lupa
11. Ganti papan ganti pranatan:
- a. Desa mawa cara negara mawa tata
- b. Njajah desa milang kori.
- c. Ana catur mungkur.
- d. Ngemping lara nggenjah pati.
12. Wong kang digdaya sekti mandraguna diparibasakake:
- a. Kadang kadeyan.
- b. Kendhit mimang kadang dewa.
- c. Kakehan gludhug kurang udan.
- d. Wis kebak sundukane.
13. Perang Kembang iku mengku teges:
- a. Perange satriya mungsuh buta.
- b. Perang gagal.
- c. Perang amuk-amukan.
- d. Perange Pendhawa mungsuh Kurawa.
14. Perang BRATAYUDA iku perange Pendhawa mungsuh Kurawa kang dumadi
- ing:
- a. Negara Wirasta b. Negara Ngastina
- c. Tegal Kurusetra d. Alas -Mertani
15. Pepuntoning manah Kurawa ginebag ing jurit. Ukara kasebut nduweni teges:
- a. Wusanane Kurawa banjur dilurug ing perang.
- b. Wusanane para Kurawa kalah perange.
- c. Wusanane para Kurawa banjur nantang perang.
- d. Wusanane para Kurawa banjur wedhi perang.
16. Pendhawa unggul yudane. Tegese:
- a. kalah perang b. menang perang
- c. latihan perang d. maju perang
17. Lare ingkang andhap............... punika purun ngawon lan-
[ 32 ]POKOK UJI BAHASA DAERAH 1 31
- pinter momong kanca pramila sugih mitra.
- a. asor b. alit c. inggil d. sanget
18. Anggenipun nyambut damel dipun rencangi ngantos nungsang:
- a. sarik b. tunjang c. senggol d. jempalik
19. Embah rawuh paring eguh............ dhumateng bapak.
- a. pakewuh b. pratikel c. sarira d. akal
20. Pandung punika saestu:
- a. julig b. wasis c. pinter d. waskita
II. Jodhokna "A" lan :B" sing koanggep mathuk!
KOLEM A
1. Rakyat sampun mangertos ......... demokrasi ingkang dipuncakaken sarana Pemilu.
2. Menawi kirang siramanaipun ron kuping gajah punika lajeng........
3. Yoyok punika...... ngrencangi tiyang sepuhipun nata bale griya.
4. Aruji punika mrusal, boten nate.......... pituturipun tiyang sepuh
5. Tiyang sepuh temtu............ dhumateng tiyang sepuh.
6. Mireng sumbaring mangsah.............. kados jangkrik mambu kili.
7. Sinareng mangertos bilih baita Tampomas II kobar lan badhe kelem para penumpang......... kados gabah den interi.
8. Ingkang dados dutaning Pandhawa rikala badhe tumapak perang Bratayuda punika...
9. Rikala semanten anggenipun tindak dhateng nagari Ngastina nitih rata.............. ingkang dipun kusiri dening R. Setyaki.
10. Komsiyah lagi makani wedhus ing kandhang.
KOLEM B
a. ancasipun
b. sedyanipun
c. eneripun
a. pucet
b. nglayung
c. alum
a. baut
b. prigel
c. trampil
a. pitados
b. nggega
c. manut
a. keparan
b. kasengsem
c. tresna
a. polahipun
b. patrapipun
c. tandangipun
a. Prabu Kresna
b. Gathutkaca
c. Prabu Karna
a. Wijayakusuma
b. Jaladara
c. Jitapsara
a. JWLK
b. JKWLK
c. LWJK
32POKOK UJI BAHASA DAERAH 1 [ 33 ]III. Titik-titik iki isenana nganggo jawaban kang wis sumadya!
1. Ingkang dados dhadhakaning................ punika namung perkawis arta sata.
2. ................. yudanipun prajurit Jipang kaliyan Pajang ing gisiking Bengawan Solo.
3. Dewi Setyawati .............. bela pejah sedanipun ingkang garwa Prabu Salyo.
4. Pinten Tangsen iku rupane kemibar kaya....................
5. Sandhangane putih memplak kaya .................
6. Tiyang grapyak semanak lan luhur budenipun temtu kajen........................
8. Cariyos Bratayuda purities sampun kasumerepan ing akathah. Sampun kasumerepan ing akathah tegese .................
9. Manut ayahaning tembung. Tembung ing -akathah diarani ...........
10. Lakune baris bisa kacandra kaya...........................
Jawaban:a. misuwur
b. sela blekithi
c. kapuk diwusoni
d. pasulayan
e. campuh
f. jambe sinigar
g. gabah den interi
h. andharan lugu
i. suduk slira
j. keringan
k. katrangan cacah
l. lesan
m. manggala
n. dideleng
o. perang
IV. a. Pitakon-pitakon ing ngisor iki jawaben!
1. Tulisen guru lagu lan guru wilangane tembang:
- a. Megatruh b. Kinanthi
2. Coba aranana sawetara apa bae sing diarani gamelan! (10)
3. Terangna tegese rurabasa! Wenehana tuladha 2 (loro) bae!
4. Bebasan iki terangna tegese!
- a. Anak anung anindita b. Bapak kasulah anak kapolah
5. Tudhuhna jejer, wasesa, lesan lan katrangane:!
- a. Lare-lare mirengaken dongengipun pak guru
- b. Ibu Kartini nganggit buku "Habis Gelap Terbitlah Terang”
b. Gaweya ukara nganggo tembung
6. Gliyak-gliyak waton tumindak
7. Sing sapa salah seleh
8. Wis kebak sundukane
9. Kakehan gludhug kurang udan
10. Kaya bumi karo langit
[ 34 ]V. Nulis JawaPOKOK UJI BAHASA DAERAH 1 33
Salinana nganggo aksara Latin!
ꦊꦭꦒꦺꦴꦤ꧀
ꦮꦶꦠꦶꦁꦏ꧀ꦭꦥꦗꦮꦠꦲꦶꦁꦔꦼꦂꦕꦥꦝ꧈
ꦱꦭꦸꦒꦸꦤꦶꦁ꧈ꦮꦺꦴꦁꦮꦤꦶꦠ꧈
ꦝꦂꦱꦚꦠ꧈
ꦏꦸꦭꦱꦩ꧀ꦥꦸꦤꦗꦗꦃꦥꦿꦗ꧈
ꦲꦶꦁꦔꦪꦺꦴꦒꦾꦱꦸꦫꦏꦂꦠ꧉
34 POKOK UJI BAHASA DAERAH 1 [ 35 ]EVALUASI VIII. Bunderana a, b, c utawa d sing koanggep bener!
- Mas Yoyok kepengin ngleboni Angkatan Laut nanging bapak, ibu ora:
- marengake
- nglilani
- mangestoni
- mberkahi
- Bapak ..........dhuwit ibu-arep kanggo mundhut madu asli.
- nyaosi
- maringi
- ngaturi
- menehi
- Surasane layange Dhik Andi kuwi.............. supaya ibuke tindak Jakarta sasi Ruwah ngarep iki.
- nyuwun
- mundhut
- ngaturi
- nglilani
- Saya cedhak stasiun lakune sepur saya:
- rindhik
- sendhet
- alon
- banter
- Piyayi putri iku yen dandan................ banget.
- tlendho
- alon
- nglemer
- rendhet
- Sing........ atimu le, aja kemrungsung.
- padhang
- sareh
- lejar
- lega
- Yen gawe kakus miliha papan sing ora adhakan diambah uwong.
- mbebayani
- kiwa
- nyumelangi
- muthawatiri
- Bapak Pocung duwe tangan duwe gulu, uga duwe awak, ora duwe sirah sikil, saben dina si Pocung anguntal jalma. Tembang kasebut wujud cangkriman. Dene batangane:
- rek jros
- klambi
- clana
- kupat
- Tembang kasebut no. 8 kagolong tembang:
- 4 pupuh
- 1 pupuh
- 2 pupuh
- 12 pupuh
- Tembang kasebut no. 8 kagolong tembang:
- Pocung
- Gambuh
- Mijil
- Megatruh
- Bapak Pocung yen disawang adi luhung. Adi luhung ateges:
- nengsemake
- ngresepake
- edipeni
- nyenengake [ 36 ]12.Guru wilangan lan guru lagune tembang Pocung:
- a. 12u, 6a, 81, 12a b. 12u, 6k, 8i, 12a
- c. 12u, 6a, 8i, 12a d. 12u, 6k; 8l, 12a
- a. panggonan b. kedhah c. kadunungan d. gawe
- a. kewan b. endhog c. uwong d. nyawa
- a. jejuluk b. tetenger c. peparab d. katelah
- a. diparingi b. dipangestoni
- c. diberkahi d. entuk ganjaran
- a. tembang b. pepindhan c. wancahan d. blenderan
- a. pepindhan b. tembang c. blenderan d. wancahan
- a. ra, ga, nga, ya . b. tha, nya, ba, la
- c. ka, tay-Sa, pa d. ha, na, ca, dha
- a. na, wa, ta b. sa, pa, ha c. nya, ya, ja d. ba, ja, da
KOLEM A
1. 120, 6a, 8i, -12a
2. dadi sajuga
3. adi luhung
4. lejar penggalihe
5. mangan sarwa enak
6. seneng ngandha tanggane
7. cengkiling g. dadi siji
8. ora karuan bongkot pucuke
9. mangun tapa
KOLEM B
a. njaga praja
b. mati
c. mesubrata
d. guritan
e. pocung
f. camboran tunggal
g. dadi siji
h. camboran tugel
i. edipeni
36 POKOK UJI BAHASA DAERAH 1 [ 37 ]
10.palastra
11.puisi basa Jawa
12.njaga supaya kajen
13.balung kuwuk
14.lunglit
15.aris
j. wicaksana
k. padhang langite
l. Gambuh
m.mogel ilate
n. dadi kembang lambe
o. tipis lambene
p. dadi karepe
q. seneng nangani
r. cangkriman pepindhan
s. ora runtut
III. Titik-titik ing ngisor iki isenana!
1. 8u, 8i, 8a, 8i, 8a, 8i iku pathokan guru wilangan lan guru lagune tembang..............
2. Tembang .............., tuladhane Jamong lan Sapangira.
3. Tembang dolanan kuna sing ora dingerteni pangriptane diarani kasusastran..............
4. Thukule tembang dolanan gagrag anyar diwiwiti ngumandhange tembang.............. kang diripta dening Ki Narto Sabda.
5. Gamelan Sekaten rong prangkat kang disimpen ing kraton Ngayogyakarta Hadiningrat dijenengi Kyai.....................
6. Lan Nyai............................
7. Gendhing kanggo ngacarani temone penganten diarani gendhing..........................................
8. Kang dadi kemudhi ing karawitan yaiku...................................
9. Tukang mayang diarani dhalang. Tembung dhalang iku bisa dikerata dadi..............................................
10. Pradhangga ateges penabuh. Dene waranggana tegese................
IV. Pitakon-pitakon ing ngisor iki wangsulana!1. Sebutna warna-warnane cangkriman!
2. Cangkriman ing ngisor iki werdine apa?
- a. Thethukulan apa sing bongkote neng ndhuwur nanging pucuke neng ngisor?
- b. Dipejet wudele mripate mandelik
3. Terangna tegese ‘paribasan ing ngisor iki!
- a. Ngemping lara nggenjah pati
- b. Getih cinalung balung cinandhi
4. Tembung-tembung sing kacetak miring iki apa kosok balene!
[ 38 ]POKOK UJI BAHASA DAERAH 1 37
- a. Bocah ugal-ugalan mesthi disengit kanca-kancane.
- b. Uripe kecukupan lan dhemen aweh dana.
5. Ukara ing ngisor iki udhalen manut ayahaning tembung!
- a. Sang Ciptoning mesu brata ing guwo Mintaraga.
- b. Sawijining dina R. Rangga dinukan dening ingkang rama amarga tindake nyimpang saka kautaman.
V. NULIS JAWA
Tulisen nganggo aksara Jawa!
1. panji
2. kancing
3. aspal
4. andi
5. kapsul
6. yanta
7. andha
8. bandheng
9. gambar
10. mancung
11. kumpul
12. jalma
13. Kanwa
14. Setyaki
15. Sencaki
16. somba
17. Ashari
18. Asngari
19. Bisma
20. Jambul
38 POKOK UJI BAHASA DAERAH 1 [ 39 ]
EVALUASI VIII I. Bunderana a, b, c utawa d sing koanggep bener!
1. Bocah kang wis ora duwe bapa biyung diarani bocah:
- a. lola b. yatim c. palara-lara d. ontang-anting
2. Bocah wadon loro sakembaran kang dienggo ngapit temone temanten diarani:
- a. patah b. putri dhomas c. manggala yudha d. bebana
3. Ukara ing ngisor iki gatekna!
- — Kucing mangsa tikus.
- — Saiki lagi mangsa kopi.
- Tembung mangsa duweni teges: a. mangan b. usum diarani:
- a. homonim b. sinonim c. dasanama d. sandhi
4. Adhi utawa kangmase -bojo diarani:
- a. ipe b. misan c. paripean d. besan.
5. Kula saweg ngudaraos bab anggen kula badhe tuwi marasepuh.
- a. rerasan b. ngundhamana c. sesambat d. grenengan
6. Unen-unen “nyandhung mangsi” iku tembung sing salah nanging wis kaprah. Diaran:
- a. rurabasa b. parikan c. isbat d. keratabasa
7. Kom, cepet ayo tuku jangan brongkos!
- a. ukara andharan c. ukara sambawad
- b. ukara pakon d. ukara tetinya
8. Iwan diutus ibune tuku benang menyang Toko Gloria Sekawan.
- a. JWLK b. JWLWLK c. JWIWLK d. JWJWK
9. Nulungi lare ingkang kesrakat.
- a. JWK b. JWL c. WLK d. WLKK
10. Saben sapada tembang Pocung kadadeyan saka:
- a.3 gatra b. 4 gatra c. 5 gatra d. 6 gatra
11. Guru lagune tembang Gambuh gatra III tiba swara:
- a. i b. u c. o d.a
12. Kosok balene cekak:
- a. dawa b. landhung c. cendhak d. kabeh bener
[ 40 ]13.Melek bae ora bisa turu diarani:POKOK UJI BAHASA DAERAH 1 39
- a. mata kebo b. mata walangen c. mata sapi d. mata pita
14. Kembang jambe jenenge:
- a. maya b. mayang c. mata sapi d. mata pita.
15. Anak cecek jenenge:
- a. tobil b. sawiyah c. plencing d. slira
16. Mau bengi aku nonton wayang golek (lakon) Babat Medhayin.
- a. dilakoni b. nglakokake c. lelakon d. lakone
17. Menawi dinten Manis kathah (tingal), mila swasana peken rame sanget.
- a. tiningal b. tingalanipun c. tetingalan d. katingalan
18. R. Bharata (jeneng) Prabu wakil ing Ayodyapala.
- a. panjenengan b. dijenengi
- c. jumeneng d. dijumenengake
19. ............ sajroning seminggu iki kowe aja lunga-lunga dhisik.
- a. saka b. karo c. ing d. wonten
20. Bojo utawa pacangan bisa diparibasakake:
- a. Dadi godhong emoh nyuwek, dadi banyu emoh nyawuk.
- b. Munthu katutan sambel
- c. Swarga nunut neraka katut.
- d. Dudu sanak dudu kadang yen mati melu kelangan.
II. Jodhokna ”A” lan ”B” sing koanggep mathuk!40 POKOK UJI BAHASA DAERAH 1 [ 41 ]KOLEM A
1. dedege
2. pipine
3. Soma Jenar
4. nawa
5. tanah wutah rah
6. ko + lingga + i
7. ka + lingga
8. wasesa tanpa lesan
9. satriya + in
10. ang + gambar + ake
11. nggodhog wedang
12. Gagakrimang
13. pedhang Sokayana
KOLEM B
a. nem
b. mangan, nggambar
c. nela cendhani
d. Senen Kliwon
e. Parikan
f. tembang dolanan kuna
g. Menak Jingga
h. Arya Penangsang
i. rurabasa
j. tanduk kriyawantah
k. tanggap na
l. turu, lunga
m. tanggap ka
14. ilir-ilir
15. Jambu apa jeruk,
aku melu apa entuk.n. tanggap madyama purusa
o. negara
p. sanga
q. Senen Paing
r. nduren sajuring
s. ngringin sungsang}}
III. Titik-titik ing ngisor iki isenana nganggo jawaban kang wis sumadya!
1. Tujunipun adhinipun sae-sae lan mbangun miturut mboten nate.............................................2. Ingkang................ kampung Jagamertan punika Ki Jagamerta.
3. Wiwit dipun ............ anggenipun ngresahi sadherek kala semanten punika, lajeng pet mboten purun mriki malih.
4. Ingkang satunggal tilar jalaran kenging................5. Sadaya wau pancen sampun dipun......... kaliyan Setyadi.
6. Adhinipun dipun ....... dadosa lare ingkang migunani dhateng nusa bangsanipun.
7. Ingkang pembajeng gugur ......... .. nusa lan bangsa.
8. Bilih anggenipun kula matur wonten gases ae kula nyu- wun gunging.....................
9. Setyadi. ......... ngawontenaken sedaya kabetahanipun kulawarga.
10. Kula saweg kemawon.................. anggenipun badhe tuwi bapak wonten. Gondhangwinangun, malah bapak sampun rawuh.
Jawaban:
a. ngudaraos
b. mbudidaya
c. pangaksami
d. ndhepani
e. gadhang
f. dhadhagi
g. aradan
h. undhamana
i. cikal bakal
j. nggresula
IV. a. Ukara ing ngisor iki owahana nganggo hasa ngoko andhap!1. Bibar panggih kula suwun sami lenggahan sawatawis.
2. Kula ndherek memuji mugi-mugi ingkang putra enggal saras.
3. Bu Yanti ndangu, apa aku wis sinau.
4. Kula dipun utus bapak ngaturaken serat dhateng kelurahan.
[ 42 ]5. Rikala mbah kakung rawuh, bapak saweg kemawon badhe mapan sare.POKOK UJI BAHASA DAERAH 1 41
b. Ukara ing ngisor iki kramakna!
1. Mas, sepatumu wis daksemirake.
2. Sawise layang diwaos aku kadhawuhan mulih.
3. Pak Rakhman ngendika, bocah-bocah ora pareng rame.
4. Mas Bodhong ngagem kacatingal ireng, amarga mripate lara.
5. Sing bareng layang iki aku maringi kabar yen kahananku tansah pinaringan slamet.
V. Tulisan Jawa ing ngisor iki salinana nganggo aksara Latin!
1. ꧋ꦱꦿꦶꦤꦠꦤꦼꦩ꧀ꦧꦺꦊꦁꦒꦃꦱꦶꦤꦺꦮꦏ꧉2.ꦒꦸꦱ꧀ꦠꦶꦏꦁꦲꦤ꧀ꦢꦸꦩ꧀ꦲꦩꦫ꧉
3.ꦫꦢꦺꦤ꧀ꦥꦚ꧀ꦗꦶꦲꦱ꧀ꦩꦫꦧꦔꦸꦤ꧀꧉
4.ꦱ꧀ꦮꦤꦶꦏꦸꦩ꧀ꦧꦥꦸꦠꦿꦤꦶꦁꦔꦊꦁꦏ꧉
5.ꦥꦤ꧀ꦝꦸꦤꦥꦠꦶꦃꦠꦿꦗꦸꦠꦽꦱ꧀ꦤ꧉
42 POKOK UJI BAHASA DAERAH 1 [ 43 ]
EVALUASI IX
I. Bunderana a, b, c utawa d sing koanggep bener!
1. Tulisan ing ngisor iki tuduhna sing bener endi?
- a. bedhug b. bedug c. bedhuk d. beduk
2. Tulisan ing ngisor iki tuduhna sing bener endi?
- a. takkandhani b. tak kandhani
- c. tak kandhani d. tak kandani
3. Tulisan ing ngisor iki tuduhna sing bener endi?
- a. dhandhanggula b. dhandhang gula
- c.dandhanggula d. dandanggula
4. Tulisan ing ngisor iki tuduhna sing bener endi?
- a. taun b. tahun c. takhun d. taon
5. Tulisan ing ngisor iki endi sing bener?
- a. mawantu-wantu b. ma-wantu wantu
- c. mawantu-mawantu d. wantu-mawantu
6. Tulisan ing ngisor iki tuduhna endi sing bener?
- a. kinanthi sandhung .b. kinanti sandhung
- c. kinanti sandung d. kinanthi sandung.
7. Ukara ing ngisor iki cakepan kanggo tembang Mijil gatra I:
- a. Ngelmu iku, kalakone kanthi laku.
- b. Dedalane guna lawan sekti.
- c. Sekar Gambuh ping catur.
- d. Anoman malumpat sampun.
8. Ukara ing ngisor iki cakepan kanggo tembang Kinanthi gatra I:
- a. Jago kluruk rame kapiyarsi.
- b. Ngaturaken sugeng rawuh.
- c. Sigra milir kang gethek sinangga bajul.
- d. Jinejer ing Wedhatama. :
9. "Sinawangan” bisa karimbag dadi:
- a. si-na-wang-an b. sawang + V in + an
- c. sinawang + V in d. si + nawang + an
[ 44 ]10. Tembung ”Pakunjaran” bisa karimbag dadi:POKOK UJI BAHASA DAERAH 1 43
- a. pa-ku-nja-ran b. pa-kunjara-an
- c. pa-kun-ja-ran d. pa-kunjara-n
11. Udhalen manut wandane!
- a. pa-nggan-dheng b. pa-ngga-ndheng
- c. pang-gan-dheng d. pang-ga-ndheng
12. Tembung-tembung ing ngisor iki sing tegese dudu gajah tu- dhuhna!
- a. hesti b. dwipangga c. liman d. aswa
13. Cekakan saka tembung apa? B.R.A. (Sebutan kanggo putra dalem).
- a. Bendara Raden Ayu b. Bendara Raden Ajeng
- c. Bendara Raden Adipati d. Bendara Rara Ayu
14. Apyun utawa candhu iku sok ana sing ngarani mbok lara:
- a. lara ireng b. lara ayu
- c. lara wuyung d. lara branta
15. Dewi Wara Sembadra uga kekasih Dewi:
- a. Lara Ireng b. Lara Ayu
- c. Lara Wuyung d. Lara Branta
16. Ukara "pati sureng laga”, sadurunge digarba kadadeyan saka:
- a. 7 wanda b. 6 wanda c. 15 wanda d. 4 wanda
17. Tembang ing ngisor iki kagolong tembang Macapat:
- a. Dhudha Kasmaran b. Asmara Bangun
- c. Langen Asmara d. Asmaradana
18. Canthelan lampu saka kawat jenenge:
- a. uler kilan b. uler kambang
- c. uler gantung d. uler kaget
19. Anggone tindak kantor nyepedha saben dina. Ater-ater ny ing tembung nyepedha ateges:
- a. duwe b. nganggo c. nuntun d. numpak
20. Dheweke kuwi jan-jane bisa, nanging senengane mbodho.
- Tegese ater-ater am ing mbodho yaiku:
- a. dadi b. kaya c.pancen d. ethok-ethok
Il. Jodhokna ”A” lan ”B” sing koanggep mathuk!
KOLEM A KOLEM B- 1. pacelathon a. siji
- 2. tatag, teteg, tutug b. aksara gedhe
44 POKOK UJ! BAHASA DAERAH 1 [ 45 ]3. gita-gita
4. mutung
5. Srini didhawuhi mulih
6. Srini cepet ndang adus!
7. Apa Srini wis mangkat?
8. Sabuku, sa ateges......
9. lir
10. murda
11. jejuluk
12. Jamus Kalimasada
13. Kunta Wijayandanu
14. wulu cumbu
15. Santosaning karsa
c. ukara andaran lugu
d. guneman
e. Purwakanthi sastra
f. medhot
g. kencenging tekad
h. padha
i. tembung dwilingga
j. ukara pitakon
k. ukara pakon
l. kaya
m. Prabu Kresna
n. Punakawan
o. ukara tanduk
p. Prabu Karna
q. rambut
r. Prabu Yudhistira
s. Tembung dwipurwa
III. Titik-titik ing ngisor iki isenana andhahane tembung "dunung" utawa "surup"!- Batengwis............. dhodhok selehe prakara, bapak lagi bae kelegan penggalihe.
- Tlaga Menjer iku ....................ana ing ereng-erenge Redi Prahu.
- Prabu Duryudana nata ing Ngastina...................... watak angkara
murka budhi candhala.
- Kepriye................dhuwit iki, sepuluhan persen apa limang persen sewulane?
- Mahesa Jenar wis bisa mlebu alas papan.................golongan ireng wadyabalane Lawa Ijo.
- Aku lagi bae..............., yen Dhik Rumani iku mbakyune Sri Rejeki.
- Rakyat wis padha...................... apa kang dadi wigatine KB iku.
- Pangirane dhukun si Mukadi iku anggone ndleming amarga ......sing ora katon.
- Sowana pakdhe Karso nyuwuna................, pratikele wong arep ewuh duwe gawe.
- Andi, bolah iki ................, mbah rayi kok wis ora pati premana. [ 46 ]IV. Pitakon-pitakon ing ngisor iki wangsulana!
1. Gawenen pitakone!
- a. Andi, Andang lan Andung dina iki padha sowan embahe menyang Ngadirejo.
- b. Wong sadesa padha grojogan dandan tanggul sing dhadhal
marga banjir.
2. Gawenen ukara pakon!
- a. Murid-murid didhawuhit pak guru nggawa piranti kanggo kerja bakti.
- b. Komsiyah didhawuhi Bu Pamuji supaya ngonceki nanas.
3. Gaweya bebasan/paribasan nganggo tembung sing dikurung:
- a. Wis disuguh isih nggawa mulih (nucuk)
- b. Nyauri bebarengan (saur)
4. Tulisen cakepan tembang. dolanan gagrag anyar sing koapali sapupuh bae!
5. Pendhawa ana lima coba sebutna sing runtut wiwit kang pembayun nganti sing waruju!
V. Nulis Jawa- Guritan ing ngisor iki tulisen nganggo aksara Jawa!
- PASRAH
- Rikala sakupeng kula sepi
- O, Gusti pepundhen mami
- Kawula -nothok gapura suci
- tuwin atur kawula
- Kaparingana kawula toya.
- Lir sangsam ngajeng-ajeng toya
- Makaten alum nyawa kawula
- Mangka tan wonten saweneh toya
- Kwagang nyirep ngoronging donya
- Anjawi kang saking paduka
46POKOK UJI BAHASA DAERAH 1 [ 47 ]
EVALUASI X
I. Bunderana a, b, c utawa di sing koanggep bener!1. Reriptan iki wacanen batin!
Sun iki atmajane Resi Gotama
Nedya nggoleki jimat sejati
Nugrahaning Bethara Surya
Sun tlasak sakubenging. wana .
Sun kebur tlaga Madirda
Sun silemi dhasaring pratala
- Reriptan ing ndhuwur iku diarani:
- a. guritan b.tembang c. purwakanthi d. sanepa
2. Jimat kang lagi digoleki iku jimat:
- a. Cupu Manik Asthagina b. Kalimasada
- c. Bethara Surya d. Kemat Jaya Kawijayan
3. Sing dikarepake “Sun” ing ukara iku sejatine:
- a. Sugriwa-Subali b. Anoman-Anggada
- c. Anila-Jembawan d. Rama-Leksmana
4. Dasanamane atmaja:
- a. anak b. bapak c. putu. d. kadang
5. Resi iku mengku teges pandhita. Dasanamane liyane yaiku:
- a. yogi b. dewa c. narendra d. satriya
6. "Nedya nggoleki jimat sejati”. Manut. rerangken ayahaning tembung wujude:
- a. JWL b. JW c. WL d. JWK
7. Reriptan ing ndhuwur iku njupuk saka babon crita:
- a. Bharatayuda b. Arjunawiwaha
- c. Mahabharata d, Ramayana
8. Sun kebur tlaga Madirda, Dasanamane tlaga:
- a. kali b. bengawan c. sendhang d. tirta
9. Putrane Resi Gotama iku telu cacahe, Ingkang pembayun mijil putri, kekasih:
[ 48 ]POKOK UJI BAHASA DAERAH 1 47
- a. Retna Anjani b. Wara Srikandhi
- c. Rekyan Sinta d. Nawang Wulan
10. Pupuh (pada) kapindha ing reriptan kasebut, tibaning swara "a" kabeh. Ngemu purwakanthi:
- a. guru sastra b. guru basa
- c. lumaksita d. guru swara
11. Tuladhane purwakanthi guru sastra upamane:
- a. Polahe kaya gabah den interi.
- b. Sing sapa salah seleh,
- c. Ora cepet ora ngliwet.
- d. Bayem arda ardane ngrasuk busana.
12. Purwakanthi lumaksita iku padha karo purwakanthi:
- a. guru sastra b. guru lagu
- c. guru basa. d. guru swara
13. Mungguh tinemu ing Basa Indonesia purwakanthi iku padha karo:
- a. pantun b. puisi c. Sajak d. irama
14. Tembung kaanan kang dirangkep karo tembung aran nanging nduweni teges kosok balen karo kaanane, diarani:
- a. saloka b, sanepa
- c. purwakanthi d. tembung entar
15. Sanepa ing ngisor iki terusna: legi .....................
- a. bratawali b. madu c. manyleg d. kembang gula
16. Harum jamban, kumepyur pulut, peret beton lan anteng kitiran iku tuladhane:
- a. parikan b. tembung entar
- c. saloka d. sanepa
17. Tembung ”pahlawan” asale saka basa:
- a. Jawa b. Sansekerta c. Melayu d. Kawi
18. Dinten pahlawan dipun pengeti saben tanggal:
- a. 17 Agustus b. 10 Nopember
- c. 1 Oktober d. 30 September
19. Anggenipun mbelani nusa lan bangsa ngantos ditohi pecahing jaja wutahing ludira.
- a. dilabuhi pati b. direwangi wirang
- c. direwangi sengsara d. ditohi bandha
20. Wong kari melu payu bae kok ndadak matur kesupen barang.
- Melu payu:
- a. bathi b. entek-entekan c. manut d. pasrah
48 POKOK UJI BAHASA DAERAH 1 [ 49 ]II. Bebasan/paribasan tan saloka ing ngisor iki jodhokna karo tegese!KOLEM A
1. Gajah ngidak rapah
2. Iwak lumebu ing wuwu
3. Yitna yuwana lena kena
4. Keplok ora tombok
5. Jalukan ora wewehan
6. Kethek saranggon
7. Asu arebut balung
8. Kebo nusu gudel
9. Kemladeyan ngajak sempal
10. Pecruk tunggu bara
KOLEM B
a. Wong ala dipercaya tunggu barang dadi kesenengane
b. Kanca kang ngajak marang karusakan
c. Wong tuwa njaluk wuruk marang anak
d. Regejegan prakara barang sepele
e. Wong sakrabat tumindake ala kabeh
f. Gelem jejaluk Hanging emoh weweh
g. Melu seneng nanging tanpa kelangan ragad.
h. Yen ngati-ati slamet, yen pepeka bakal cilaka.
i. Njarag marang wewalehe dhewe
j. Gampang kapusan
k. Nemaha marang karibetan
l. Rame banget
m. Sengsarane anak ditanggung bapak
III. Titik-titik ing ngisor iki isenana nganggo jawaban kang wis sumadya!- Pak Lurah.................srah-srahan arta mas kawinipun Jeng Rumani.
- Pengetan Dinten- Pahlawan punika kangge ............... lelabetanipun para pahlawan.
- Bangsa Indonesia mentas mawon ............ Proklamasi Kamardekanipun.
- Para mudha boten........................ mbelani tanah wutah rahipun.
- Nembe kemawon wonten ing Kampus STSRI/ASRI Gampingan Ngayogyakarta dipun wonteni....... sarjana.
- Para mudha arum namanipun winisudha dados ...........................
- Prasapanipun Sang Maha Patih Gajah Mada dipun....... Sang Prabu dalah para priyagung ingkang sami marak. [ 50 ]8. Gendheng ingkang pecah sampun kula ..............
Senajan Gusti Allah iku ora kena ginayuh ing ............ Nanging aku kabeh kudu pracaya yen panjenengane ana.
10. Bocah lima wadon kabeh, kakang adhi diarani bocah .........
Jawaban:
a. mahargya
b. wigah-wigih
c. kusumaning bangsa
d. gantos
e. Pancagati
f. nyekseni
g. ngumandhangaken
h. wisudan
i. sekseni
j. pancaindra
IV. Pitakon-pitakon ing ngisor iki wangsulana!
1. Dadekna ukara tanggap!
- a. Suk wulan ngarep aku hake ‘sowan embah Pienpane Ngayogyakarta.
- b. Saben dina Munasir nuruti dhawuhan kanggo ngileni oo
2. Dadekna ukara tanduk!
- a. Murti didangu pak guru.
- b. Jogane apa wis kosaponi.
3. Udhalen manut lungguhe tembung!
- a. Sumantri arep lunga menyang Purwanegara sik sasi ngarep iki.
- b. Sancaya lagi nggambar gajah cacahe lima tur gedhe-gedhe.
4. Terangna tegese bebasan ing ngisor iki!
- a. Anak-anakan timun.
- b. Bapak kasolah anak kapolah.
5. Tulisen jenenge angka wiwit saka 1 tekan 10 nganggo basa Kawi!
V. Nulis Jawaa. Salinana nganggo aksara Latin!
1. ꦗꦩꦸꦂꦫꦤ꧀ ꦗꦩꦸꦂꦫꦤ꧀꧈ꦪꦒꦺꦒꦺꦛꦺꦴꦤ꧀꧈
50 POKOK UJI BAHASA DAERAH 4 [ 51 ]
ꦗꦩꦸꦲꦥ꧈ꦪꦒꦺꦒꦺꦛꦺꦴꦏ꧀꧈
ꦗꦩꦸꦂꦒꦗꦶꦃ꧈ꦲꦩ꧀ꦧꦼꦗꦶꦗꦶꦃꦱꦲꦫ-ꦲꦫ꧈
ꦱꦶꦫꦲꦩ꧀ꦧꦢꦺꦃꦗꦩꦸꦂꦲꦥ?꧉
2. ꦮꦠꦸꦧꦸꦤ꧀ꦢꦼꦂ
ꦮꦠꦸ-ꦮꦠꦸꦧꦸꦤ꧀ꦢꦼꦂ꧈
ꦢꦶꦲꦶꦚ꧀ꦗꦶꦏ꧀ꦏꦶꦩꦶꦔꦂ-ꦩꦶꦔꦼꦂ꧈
ꦱꦧꦺꦛ-ꦧꦺꦛꦸ-ꦧꦺꦛꦼꦂ꧈
ꦱꦧꦺꦛ꧈ꦧꦺꦛꦸ-ꦧꦺꦛꦼꦂ꧈
[ 53 ]POKOK UJI BAHASA DAERAH 1 51
PANDOM WANGSULAN
EVALUASI I
I. 1. a
- 2. b
- 3. a
- 4. a
- 5. a
6. c
7. c
8. a
9. a
10. c
11. c
12. b
13. c
14. c
15. b
16. d
17. d
18. d
19. c
20. d
II. 1. e
- 2. d
- 3. i
4. b
5. c
6. h
7. s
8. k
9. p
10. o
11. m
12. a
13. g
14. f
15. l
III. 1.pang-gesang-an
- 2. am-wangsul-aken
- 3. di-butuh-ake
- 4. am-pitulung-i
- 5. ka-betah-anipun
6. pa-dinten-an
7. pa-ulat-an
8.ka-lungguh-ake
9. cancang-Vin
10. gantung-Vum
IV. 1. Tembung lingga yaiku tembung-tembung sing durung owah asale.- tuladha: tulis.
- Tembung wod yaiku tembung-tembung sing mung kadadeyan saka sakecapan.
- tuladha: tik.
- 2. Ngrimbag yaiku ngudhal tembung andhahan kanthi nggoleki linggane, ater-ater, seselan utawa panambange.
- 3. Ethok-ethok paring pambiyantu nanging gawe kapitunan marang sing dibantu.
- 4. Aku cocok Pak, ngendikane bapak iku,
- 5. Aku cocok Pak, kandhane bapak iku.
- 6. Dhalem cocok Pak, ngendikanipun bapak punika.
- 7. Bocah kembar nanging laire ganti dina.
- 8. Bocah lair bareng plethek srengenge.
- 9. Kriwikan dadi grojogan,
- 10. in, um, er, ef (Vin, Vum, Ver, Vel).
[ 54 ]V.POKOK UJI BAHASA DAERAH 1 53
- ꦲꦂꦪꦥꦼꦤꦁꦱꦁ
- ꦏꦶꦲꦒꦼꦁꦒꦗꦃꦱꦺꦴꦫ
- ꦏꦶꦗꦸꦫꦸꦩꦼꦂꦠꦤꦶ
- ꦱꦁꦲꦂꦗꦸꦤ
- ꦉꦧꦺꦴꦥꦺꦴꦤ꧀
- ꦠꦼꦩꦁꦒꦸꦁ
- ꦠꦼꦒꦸꦃꦥꦸꦂꦮꦢꦶ
- ꦏꦸꦛꦱꦼꦩꦫꦁ
- ꦊꦔꦠꦭ
- ꦥꦒꦼꦂꦒꦼꦝꦺꦒ꧀
EVALUASI III. 1. b
- 2. a
- 3. a
- 4. a
- 5. a
6. b
7. b
8. b
9. b
10. c
11. b
12. d
13. b
14. c
15. d
16. c
17. b
18. a
19. d
20. d
II. 1. d
- 2. e
- 3. i
4. f
5. c
6. h
7. j
8. a
9. l
10. b
11. r
12. s
13. k
14. o
15. q
[ 55 ]III. -Tembung Saroja:—Tembung garba:- 1. kadang setana
- 2. sanak kadang
- 3. duga kira
- 4. angkara murka
- 5. papa cintraka
6. lara lapa
7. teguh santosa
8. sayuk rukun
9. sumbang surung
10. iguh pratikel
- 1. nara + pati
- 2. jaya + ing
- 3. iya + iku
- 4, nara + endra
- 5. murba + ing
6. parama + iswari
7. kapi + endra
8. lagi + entuk
9. sarwa + endah
10. jaler + estri
IV. 1. Tembung loro utawa luwih sing meh padha tegese karangkep dadi Siji.- 2. Tembung loro karangkep dadi siji nanging ganggo ngurangi cacahing wanda.
- 3. Tembung loro karangkep dadi siji, tembung sing ngarep nyuwara "a”, sing mburi nyuwara “i”, nduweni teges lanang wadon. Tuladha: Siswa-siswi,
- 4. Yaiku tembung dwilingga sing owah pakecapane. Tuladha: mompar-mampir, bola-bali.
- 5. dwilingga: karangkep wandane sing ngarep.
- dwiwasana: karangkep wandane sing mburi.
V.
- 1. ꧋ꦱꦶꦁꦱꦥꦱꦭꦃꦱꦺꦭꦺꦃ꧉
- 2. ꧋ꦲꦶꦁꦔꦂꦱꦱꦸꦁꦠꦸꦭꦝ꧉
- 3. ꧋ꦱꦥꦧꦼꦤꦼꦂꦢꦢꦶꦠꦼꦠꦼꦔꦼꦂ꧉
- 4. ꧋ꦲꦤꦕꦠꦸꦂꦩꦸꦁꦏꦸꦂ꧉
- 5. ꧋ꦕꦠꦸꦂꦮꦤꦫꦫꦸꦏꦼꦩ꧀꧉
EVALUASI III I. 1. a
- 2. a
- 3. a
- 4. a
- 5. a
6. d
7. d
8. a
9. d
10. d
11. b
12. b
13. b
14. b
15. c
16. b
17. b
18. b
19. b
20. b
[ 56 ]POKOK UJI BAHASA DAERAH 1 55
II. 1. c
- 2. h
- 3. j
4. a
5. l
6. b
7. d
8. e
9. i
10. n
11. r
12. s
13. k
14. m
15. q
III. 1. tanggap
- 2. tanggap ka
- 3.blaba
- 4. tlaten
- 5. ulu-V in
- 6. kowe
- 7. camboran
- 8. jarwa dhosok
- 9. mancah
- 10. baliswara
IV. 1. a. Simbah arep dakdherekake menyang solo.
- b. Gambarku dipriksani pak guru karo ngendka, "andi gambarmu apik."
2. a. Paman = jejer, nandur = wasesa, kembang = lesan, ing pot = katrangan.
- b. Andung = jejer, ditimbali = wasesa, bu guru = lesan, menyang kantor guru = katrangan.
3. Tembung tanduk yaiku tembung-tembung sing oleh ater-ater hanuswara 4. Awarga awujud lingga + V in, yaiku ombe + V in. 5. Tuladha jarwa dhosok:
- a. guru = digugu ditiru
- b. gedhang = digeget lebar madhang
- c. kuping = kaku njepiping
- d. kupuk = kaku tur empuk
- e. lunglit = balung kulit
6. Baliswara yaiku tembung loro sing karangkep dadi siji nanging tembung sing nerangake manggon ing sangarepe tembung sing diterangake. (Rerangken MD). Dene gunane kanggo. njumbuhake pathokan tembang macapat. Tuladha: Ki Ageng Gajahsora asmane, Anoman malumpat sampun, Pandhuputra lan sakpiturute.
7. pangkon, wujude:
- wignya, wujude:
cecak, wujude:
layar, wujude:8. Tanggap tripurusa: utama purusa, madyama purusa lan pratama purusa. 9. Tembung loro utawa luwih sing karangkep dadi siji 10. Camboran tunggal wis ora kena dipisah-pisah. Tuladha: balungkuwuk, randharoyal,
- Camboran wudar isih kena dipisah-pisah. Tuladha: lemari kaca, buku gambar.
V.
1. ꧋ꦱꦸꦱꦶꦠꦠꦤꦒꦠꦸꦁꦒꦶꦭ꧀꧉
2. ꧋ꦱꦸꦲꦂꦠꦶꦏꦤꦺꦴꦩꦸꦤꦢꦶꦠꦸꦏꦸꦏꦸꦮꦶꦃꦕꦫ꧉
56 POKOK UJI BAHASA DAERAH 1 [ 57 ]3. ꧋ꦫꦶꦏꦭꦢꦶꦤꦉꦧꦺꦴꦊꦒꦶꦠꦤꦠꦸꦏꦸꦮꦼꦝꦸꦱ꧀꧉
4. ꧋ꦲꦤꦁꦱꦶꦤꦲꦸꦩꦕꦲꦫꦧ꧀꧉
5. ꧋ꦲꦝꦶꦤꦺꦱꦸꦧꦭꦶꦭꦫꦮꦼꦠꦼꦁ꧉
EVALUASI IV I 1. b
2. a
3. b
4. c
5. b
6. b
7. c
8. c
9. c
10. c
11. a
12. a
13. b
14. a
15. a
16. b
17. c
18. a
19. a
20. d
II.
1. o
2. m
3. a
4. k 7. b
5. d 8. c
6. l 9. h
10. r
11. n
12. j
13. p
14. f
15. g
III.
1. sudarsana + V in
2. tanggap na
3. tuladha
4. saroja
5. landhep pene
6. metani luput
7. lunyu ilate
8. kagungan
9. dwilingga
10. Hisyam Budya Mardawa, BA
IV.
1. 21 April
2. tansah nuladha lan nyudarsana
3. Martabating kaum wanita arsa jinunjung dening Ibu Kartini
4. Ibu Kartini njunjung apa?
5. Ibu Kartini = jejer, arsa njunjung = wasesa, martabating kaum wanita = lesan
6. Titihane bapak kae apa?
- Wis pira lawase anggone Mukadi ora sekolah?
7. Layang kabar sing ora saben dina diwetokake
8. a. Yogyakarta b. solo 9. a. Panyebar Semangat b. Kunthi 10. Tembung kang diringkes cacahing wanda. Tuldha : weruh = wruh, para = pra.
[ 58 ]V. a.POKOK UJI BAHASA DAERAH 1 57
1. ꧋ꦲꦂꦪꦥꦼꦤꦁꦱꦁꦒꦸꦂꦒꦸꦂꦢꦺꦤꦶꦁꦢꦤꦁꦱꦸꦠꦮꦶꦗꦪ꧉
2. ꧋ꦥꦿꦧꦸꦏꦂꦤꦥꦫꦩꦸꦁꦱꦸꦃꦱꦁꦥꦽꦩꦶꦢꦂ꧉
3. ꧋ꦢꦱꦩꦸꦏꦲꦶꦏꦸꦤꦠꦲꦶꦔꦊꦏ꧉4. ꧋ꦥꦽꦒꦶꦮꦏꦫꦺꦴꦥꦽꦒꦶꦮꦠꦶꦥꦝꦔꦸꦥꦢꦶꦱꦢꦂꦩ꧉
5. ꧋ꦥꦼꦫꦁꦧꦿꦸꦧꦸꦃꦲꦶꦏꦸꦥꦼꦫꦁꦏꦁꦱꦺꦴꦫꦺꦴꦲꦩꦸꦏ꧀꧉
b.- 1. Para Pramuka padha kemah ing Cibubur
- 2. Kaki nini padha seneng dhahar brutu
- 3. Abimanyu satriya ing Plangkawati
- 4. Swiwine garudha iku putung
- 5. Manggalayudane lucu tur luwes
EVALUASI V I. 1. d
2. c
3. b
4. d
5. c
6. a
7. b
8. a
9. a
10.a
11. a
12. a
13. c
14. d
15. b
16. b
17. b
18. d
19. b
20. a
58 POKOK UJI BAHASA DAERAH 1 [ 59 ]
II. 1. d
2. e
3. i4. f
5. c
6. h7. j
8. a
9. l10. b
11. s
12. r13. k
14. p
15. gIII. 1. Megatruh
2. siji
3. lima
4. 12
5. i6. 80
7. 12u, 8i, 8u, 8i, 8o
8. dhong-dhing/guru lagu
9. guru wilangan
10. 7u, 10u, 12i, 8u, 8o
IV. a. 1. Tembang macapat II: Pocung, Mijil, Kinanthi, Pangkur, Sinom, Megatruh
Gambuh, Asmaradana, Dhandhanggula, Maskumambang, Durma.
2. Dhandhanggula.
3. Pocung.
4. dikarang dhewe.
5. Tembang gedhe lan tembang tengahan.
b. 1. Mburu uceng kelangan dheleg.
2. Gajah marani wantilan.
3. Kebak luber kocak-kacik.
4. Kebo ilang tombok kandhang.
5. Kegedhen empyak kurang cagak.
V. 1. Prabu Anglingdarma ratu ing Malawapati.
2. Pepatih ing Pring sedhapur.
3. Bathara Brahma dewa ing Kahyangan.
4. Kadya werdhu hangga sasra.
5. Sirna ilang kertaning bumi.
EVALUASI VII. 1. b
2. c
3. c
4. d
5. c6. d
7. a
8. b
9. c
10. a11. a
12. b
13. a
14. c
15. a16. b
17. a
18. d
19. b
20. a
[ 60 ]IV. a. 1. 12u, 8i, 8u, 8i, 8oII. 1. a
2. c
3. b
4. b
5. c6. c
7. a
8. a
9. b
10. cIII. 1. d
2. e
3. i
4. f
5. c6. h
7. j
8. a
9. l
10. b
8u, 8i, 8a, 8i, 8a, 8i
2. Gong, kendhang, saron, demung, gambang, rebab, kethuk, kenong, gender, bonang lan sakpiturute.
3. Basa salah kaprah yen dibenerake malah dadi ora pantes.
Tuladha: nggodhog wedang, ngimbu tape lan sakpiturute.
4. a. Anak kang linuwih tanpa cacad b. rekasane bapak ditanggung anak
5. a. lare-lare = jejer, mirengaken = wasesa, dongengipun pak guru = lesan.
b. Ibu Kartini = jejer, nganggit = wasesa, buku "Habis Gelap Terbitlah Terang = lesan.
b. Gawe ukara (bisa dikarang dhewe).
V. LELAGONWiting klapa jawata ing Ngarcapada
Saluguning wong wanita, dhasar nyata
Kula sampun jajah praja
Ing Ngayogya SurakartaEVALUASI VIII.
1. a 6. b 11. b 16. d 2. a 7. b 12. c 17. b 3. a 8. b 13. c 18. d 4. a 9. b 14. c 19. a 4. d 10. a 15. a 20. b II.
1. e 4.k 7. q 10. b 13. f 2. g 5. m 8. s 11.d 14. h 3. i 6. o 9. c 12. a 15. j
III. 1. Kinanthi 6. Nagawilaga 2. dolanan 7. Kodhok ngorek, kebogiro 3. para 8. kendhang 4. Gambang Suling 9. ngudhal piwulang 5. Guntur madu 10. swarawati, pesindhen
[ 61 ]V.IV. 1. Cangkriman wancahan, cangkriman pepindhan lan cangkriman tembang. 2. a. jenggot b. baterry (senter). 3. a. nggege utawa nggadhang pati b. akeh pengorbanan utawa pepati 4. a. andhap asor, disenengi b. kekurangan 5. a. JWL b. KJIWL
1. ꦥꦚ꧀ꦗꦶ
2. ꦏꦚ꧀ꦕꦶꦁ
3. ꦲꦱ꧀ꦥꦭ꧀
4. ꦲꦤ꧀ꦢꦶ
5. ꦏꦥ꧀ꦱꦸꦭ꧀
6. ꦪꦤ꧀ꦠ
7. ꦲꦤ꧀ꦝ
8. ꦧꦤ꧀ꦢꦼꦁ
9. ꦩꦚ꧀ꦕꦸꦁ
10.ꦒꦩ꧀ꦧꦂ11. ꦏꦸꦩ꧀ꦥꦸꦭ꧀
12. ꦗꦭ
13. ꦱꦼꦠꦾꦏꦶ
14. ꦱꦼꦚ꧀ꦕꦏꦶ
15. ꦱꦺꦩ꧀ꦧ
16. ꦲꦱꦲꦫꦶ
17. ꦲꦱ꧀ꦔꦫꦶ
18. ꦧꦶꦱ꧀ꦩ
19. ꦗꦩ꧀ꦧꦸꦭ꧀
20. ꦏꦤ꧀ꦮ
- a. ukara tanggap b.ukara tanduk c. kabeh bener d. kabeh luput
- Bapak sakit padharan, dhahare kedah sarwa alus.
|
1. a 6. a 2. a 7. b 3. a 8. b 4. a 9. c 5. a 10. b |
11. a 16. d 12. b 17. c 13. b 18. c 14. b 19. c 15. b 20. c |
|
1. s 4. p 7. m 2. r 5. o 8. l 3. q 6. n 9. k |
10. j 13. g 11. i 14. f 12. h 15. e
POKOK UJI BAHASA DAERAH 1 61
IV. a. 1. Bubar temon daksuwun padha lenggahan sawetara. 2. Aku melu memuji muga-muga putramu enggal mari. 3. Bu Yanti ndangu apa aku wis sinau. 4. Aku diutus bapak ngaturake layang menyang kelurahan. 5. Rikala embah kakung rawuh, bapak lagi bae arep mapan sare.
2. Sasampunipun serat dipun waos kula dipun dhawuhi wangsul. 3. Pak Rakhman ngendika menawi lare-lare boten dipun keparengaken rame. 4. Mas Bodhong ngagem kacatingal cemeng amargi socanipun gerah. 5. Ingkang sareng serat punika kula ngaturi uninga kawontenan kula tansah pinaringan karahayon.
2. Gusti kang andum amara. 3. Raden Panji Asmara Bangun. 4. Swanikumba putra ing Ngalengka. 5. Pancatnyana patih Trajutrisna.
EVALUASI IX
I.
II.
III.
IV.
3. a. Nucuk ngiberake b. Saur Manuk 4. Bisa nulis dhewe. 5. Puntadewa, Werkudara, Janaka, Nakula lan Sadewa. b. saur manuk V.
I.
IV. 1. a. Embah arep daksowani suk sasi ngarep ing Ngayogyakarta. b. Dhawuhane saben dina dituruti Munasir kanggo ngileni sawahe. 2. a. Pak Guru ndangu Murti. b. Kowe apa wis nyapu jogan? 3. a. Sumantri = keker. arep lunga = wasesa, menyang Purwanegara = katrangan panggonan, suk sasi ngarep iki = katrangan wayah. b. Sancaya = jejer, lagi nggambar = wasesa, gajah = lesan, cacahe lima = katrangan cacah utawa jumlah, tur gedhe-gedhe = katrangan kaanan. 4. a. Rikala cilik dipek anak, bareng wis gedhe dipek bojo. b. Polah tingkahe wong tuwa dadi tanggungane anake. 5. eka, dwi, tri, catur, panca, sad, sapta, hasta, nawa, dasa.
1. JAMURAN jamuran ya gegethok, 2. WATU BUNDER watu-watu bunder,
2. PELAJARAN AGAMA ISLAM 1, 2, 3, Thaher Hamidy 3. POKOK UJI AGAMA ISLAM 1, 2, 3, Zamzami, Suparta 4. POKOK UJI PMP 1, 2, 3, Yoko Sutarto 5. TANYA JAWAB PMP 1, 2, 3, Suparta 6. POKOK UJI BAHASA INDONESIA 1, 2, 3, Drs. Hasanudin, dkk 7. KUNCI BAHASA INDONESIA 1, 2, 3, St Negoro 8. 1100 PERIBAHASA INDONESIA, L. Dt. Bgd. Nagari 9. POKOK UJI BAHASA INGGRIS 1, 2, 3, St. Negoro 10. POKOK UJI IPS 1, 2, 3, Nasrul Harun 11. PELAJARAN.GEOGRAFI dan KEPENDUDUKAN 1, 2, 3, S. Praptomo B.A. 12. POKOK UJI SCI E dal: KEPENDUDUKAN 1, 2, 3, Nasrul Harun 13. POKOK UJI SEJARAH 1, 2, 3 Nasrul Harun 14. POKOK UJI EKONOMI dan KOPERASI 1, 2, 3, Drs. Rosmali,Harun 15. PENUNTUN MATEMATIKA 1, 2,3, 4, 5, 6, St Negoro — B. Harahap. 16. KUNCI MATEMATIKA 1, 2, 3, 4, 5, 6, St. Negoro 17. POKOK UJI MATEMATIKA 1, 2, 3, Mursalin Dahlan 18. DAFTAR LOGARITMA 4 DESIMAL 19. POKOK UJI ZAT dan ENERG! 1, 2, 3, Asdiah Suparya 20. PENUNTUN KEGIATAN LABORATORIUM ILMU ALAM 1, 2, 3, Gunadi Usodo 21. PENUNTUN KEGIATAN LABORATORIUM ILMU HAYAT 1, 2, 3, Gunadi Usodo 22. KUMPULAN RUMUS ILMU PASTI ALAM, Drs. Mursid S. 23. POKOK UJI MAKHLUK HIDUP 1, 2, 3, Asdiah Suparya 24. RAPOR SMP. Redaksi, Yudhistira 25. BIMBINGAN TES BAHASA INGGRIS SMP, Drs. Mursid S. 26. KUMPULAN RUMUS ‘IPA, Drs, Mursid Saad 27. CONVERSATIONS 900 UNITS, Rasidah Saad 28. PENUNTUN MEMPELAJARI ENGLISH 900, 1, 2, 3, Muslim Munaf 29. KAMUS PRAKTIS (INGGRIS-INDONESIA, INDONESIA — INGGRIS), Drs. Mursid Saad 30. ATLAS PERSADA dan DUNIA, Zaznely 31. PETA BUTA INDONESIA dan DUNIA, Zazoely
|