Rachmat Djoko Pradopo
kepenak, tata tentreme negara, sumrambahe marang para kawula kabeh. Para bupati padha suyud, malah para ratu cilik ing tanah Jawa padha bekti marang Panjenengane. Sultan Agung ing Mataram pancen kasusra kadigdayane, malah Panjenengane tau nundhung kompeni Walanda kang duwe markas ing Betawi, utawa Jayakarta, ya Jakarta.
Kanjeng Sultan Agung ing Mataram ora mung digdaya bae, uga ora mung bisa nelukake bangsa manungsa, nanging uga bisa ngalahake lelembut, ora karana perang, nanging saka apike penggalihe. Lelembut bae padha diasihi, ora diganggu gawe, malah diparingi papan panggonan. Papan panggonane para lelembut iku ing wit-wit gedhe. Mulane, Kanjeng Sultan Agung ora marengake para kawulane negori wit-wit gedhe, umume kang ana ing alas. Miturut pamawase Sultan Agung, wit-witan iku ora mung bisa dadi papane para lelembut, luwih-liwih wit-witan kang gedhe-gedhe, nanging uga rerontogan gegodhongan bakal dadi rabuk kang nyuburake lemah kanggo tetanen. Semono uga, wit-witan lan alas iku bisa nahan banyu udan saengga yen udan deres ora marakake banjir. Dadi, soksapaa kang arep negor wit-witan ing tlatah Kraton Mataram kudu nganggo aturan, ora kena sakarep-karepe dhewe.
Kanjeng Sultan Agung iku kagungan kadigdayan mirunggan, yaiku bisa rariksani lan ngendikan karo para lelembut, kayata dhemit, gendruwo, banaspati, wewe, peri, thethekan, lan sapanunggalane. Malah jarene wong Jawa, Kanjeng Sultan Agung ing Mataram iku kagungan garwa, Ratu Lelembut kang nguwasani Samodra Kidul, kang katelah Nyai Ratu Kidul. We lha, Kanjeng Ratu Kidul iku kondhang ayu banget, ngungkuli ayune para widadari ing kayangan, lan kadigdayane uga ngedab-edab! Mula, saben taun Kraton Mataram mesthi caos sesaji marang Kanjeng Ratu Kidul sabalane, para lelembut. Nganti saprene, tradhisi iku isih lestari, Kraton Ngayogyakarta Hadiningrat kang dadi bacutane Kraton Mataram ing Plered, pendhak taun uga mesthi caos sesaji kang dilarung ing Samodra Kidul. Kanthi mengkono, Kraton Mataram lan Kraton Ngayog-yakarta Hadiningrat diajab tetepa slamet, rahayu tumeka wewengkon-wewengkon kukubane. Mengkono iku kapercayane para kawula Mataram lan kawula Ngayogyakarta Hadiningrat kang isih sempulur tumeka saiki. Kapercayan mono pancen ora bisa dipaido, utawa diduwa kanthi ukuran nalar utawa logika lumrah.
Alun-alun Kraton Plered iku jembar, lan ing satengahe alun-alun ditanduri wit ringin kembar, ing kiwa lan tengene dalan. Wit ringin sakembaran iku gedhe banget, pang-pange tumiyung mubeng, kayadene ragangane payung, Dene godong-godhonge tansah ijo ngrembuyung saengga bisa kanggo ngeyub sapa bae yen ngaso, utawa yen kepanasen.
Wit ringin gedhe sakembaran ing alun-alun Plered mau uga kanggo omah gendruwo. Jarene wong Jawa, bojone gendruwo iku wewe. Ananging, lelembut100
Dinas Pariwisata dan Kebudayaan Kota Yogyakarta
